"ਆਹੋ ਸਿਆਪੇ ਦੀ ਨੈਣ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੈ ਜੇ ਉਹੀ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦੇਈਏ ਤਾਂ ਸਭ ਝੋੜੇ ਮੁੱਕ ਜਾਣ, ". ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਬੋਲੇ।
ਝੇੜੇ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਣੇ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਜੀ... ਝੇੜੇ ਤਾਂ ਸਦਾ ਪੰਥ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਇਹ ਮੁੱਕ ਜਾਊ ਕੋਈ ਹੋਰ ਆ ਜਾਊ। ਨਾਲੇ ਵੇਖਿਆ ਨਾਲ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਨਿਬੜਦਾ ਤਾਂ ਪੰਥ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਨਿਖਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ "
"ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਕਹੀ ਤੁਸੀਂ..." ਸਰਦਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਹਰੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸੂਕਦਾ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਦਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਬਰਸਾਤੀ ਨਾਲਾ ਹੈ।
"ਚਲੇ ਫੇਰ ਅਰਬੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰ ਹੌਲਾ ਕਰੀਏ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਅੱਡੀ ਲਾਈ। ਦੋ ਸੌ ਸਿਰਲੱਥਾਂ ਦਾ ਕਾਫਲਾ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵੱਲ ਤੂਫਾਨ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ । ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਦੇਸੀ ਤੁਰੰਗਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨੇ ਅਰਬੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧੁੜਧੜੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਠਠੰਬਰ ਕੇ ਖਲੋ ਗਏ। ਸਰਦਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯੋਧੇ ਸਾਥੀ ਸੌ ਸੌ ਕਰਕੇ ਜਹਾਨ ਖਾਂ ਤੇ ਸਰਬੁਲੰਦ ਖਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ੋਰਨੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਬਘਿਆੜਾਂ ਨਾਲ ਭਿੜ ਜਾਵੇ।
ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੁਲੇ ਸੂਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਗੋਤੀਆਂ ਦਾ ਤਾਬ ਅਫਗਾਨ ਲਸ਼ਕਰ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਾ ਝੱਲ ਸਕਿਆ। ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੇ ਪਠਾਨ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਦੋਹੇਂ ਅਫਗਾਨ ਜਰਨੈਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਕ ਘਾਤਕ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਕਈ ਸੌ ਪਠਾਨ ਪਾਰ ਬੁਲਾ, ਸਿੰਘ ਵਾਪਸ ਵਹੀਰ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
ਇਹ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਨੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਭਰਵਾਂ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਖੇੜ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਵਹੀਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਪਰਤ ਆਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਕੁਝ ਪੈਂਡਾ ਹੋਰ ਮਾਰ ਲੈਂਦੇ।
ਵਹੀਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਮਜਬੂਤ ਕਿਲੇ ਦੀ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਜੇ ਤਕ ਤਾਂ ਪਾਸਾ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਹੀ ਭਾਰਾ ਸੀ।
"ਗਿਲਜਿਆਂ ਦੇ ਸਸ਼ਤਰ ਦੇਹ ਨਾਲ ਵਜਦਿਆਂ ਜੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਵਿਚੋਂ ਟਨਨਨਨਨਨ ਦੀ 'ਵਾਜ ਹੀ ਨਾ ਆਈ ਤਾਂ ਕਾਹਦਾ ਸਾਡਾ ਸਰਬਲੋਹ ਵਿਚ ਛਕਣ ਦਾ ਫੈਦਾ...". ਆਪਣੇ ਡੋਲੇ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਫੱਟ ਨੂੰ ਕਮਰਕਸੇ ਦੇ ਕੱਪੜੇ
