ਸਵਾਲ ਸੀ।
"ਮੈਂ ਚਾਹਦਾ ਸਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਜਾਵਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਕੋਈ ਘਰ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਫੇਰ ਉਹਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਦਾ। ਬੱਸ ਮੈਂ ਏਸ ਲਈ ਹੀ ਟਾਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ।"
“ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸ ਹੈ ਸੀ ਕਿ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖਲੋ ਜਾਸੋ ਤੇ ਘਰ ਵੀ ਬਣ ਜਾਸੀ?”
"ਆਸ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਇੱਕ ਲਾਰ ਜੇਹੀ ਦਿਲ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਲੇ ਦਿਨ ਆਵਣਗੇ, ਸਮਾਜ ਤਬਦੀਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਘਟ ਜਾਵਣਗੇ", ਏਨੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋਵਣ।
ਅਸਾਂ ਮੰਟੋ ਪਾਰਕ ਤੋਂ ਈ ਪਰਤ ਆਏ ਅੱਜ ਫੇਰ ਅੱਗੇ ਜਾਵਣ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਅ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ ਵੀ ਦੁਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ । ਗੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤੀ ਆ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਈ ਦੁਹਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ । ਹੁਜਰੇ ਆ ਕੇ ਗੱਲ ਟੋਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਈ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਆਪ ਈ ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਟੋਰੀ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿੱਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ ਸਾਂ । ਮਾਂ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਉਹਨੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬੁਲਾਵਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲ ਦਿੱਤਾ।
ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਕਣਕ ਦਾ ਆਟਾ ਪਿਸਵਾ ਲਿਆ। ਪਰਸੋਂ ਅਸਾਡੇ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ ।" ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਕਿਉਂ ਆਉਣੇ ਨੇ । ਬਜ਼ਾਰ ਗਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਿੱਖ ਮਿਲੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਭਾਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਪਤਾ ਉਹਨਾਂ ਮੈਥੋਂ ਈ ਪੁੱਛਿਆ । ਉਹਨਾਂ ਜਲਸੇ ਵਾਸਤੇ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਵਣ ਲਈ ਆਖਿਆ।
ਏਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਿੱਖ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸੇ ਰਾਤ ਈ ਜਲਸਾ ਸੀ । ਸਿੱਖ ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਚਾਹਦੇ ਸਨ । ਜਲਸਿਆਂ ਦਾ ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਾਂ । ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਿਹੜੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਸਨ । ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿੱਚ ਜਲਸਾ ਸੀ । ਮਸਾਂ ਮਰਕੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਅੱਪੜ ਸਕੇ ਸਾਂ।
ਜਲਸਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ। ਜਲਸਾ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਝੱਟ ਈ ਮੈਂ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾਂ । ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਹੋਈ । ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਘਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਆਖਿਆ, "ਕਣਕ ਪੱਕੀ ਏ ਤਾਂ ਆਇਆ ਏਂ!”
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਬੜੀ ਸ਼ਰਮ ਆਈ ਸੀ ਮੈਨੂੰ । ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਸੇਰ (ਨਸੀਰੇ ਦੀ ਮਾਂ) ਮੈਥੋਂ ਬਹੁਤ ਨਾਰਾਜ਼ ਏ, ਕਿਉਂ ਜੁ ਮਸੇਰ ਦੇ ਖਿਆਲ ਮੂਜਬ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਨੱਸ ਕੇ ਗਿਆ ਸਾਂ ਤੇ ਇੰਜ ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਅਸਾਡੇ ਘਰ ਉਹਨਾਂ ਪਰਾਹੁਣਿਆਂ ਹੀ ਆਵਣਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋਣੀ ਸੀ।
