ਤੌਰ ਤੇ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗਲ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਮ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੈਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਸੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਸੰਖੇਪ ਗਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤੱਥਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਮ ਵਿਉਹਾਰ ਬਾਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਮ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਵਿਉਹਾਰ ਤੇ ਗਲਬਾਤ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਉਹਾਰ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ?
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਚਿੰਤਾ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਕੀ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਹੀ ਲਿਆ ਕਰਾਂ।
-ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਐਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਐਸੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਿਹੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ 'ਲੀਕ' ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਘਬਰਾਉ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਵੀ ਬੋਲ ਰਹੇ, ਸਿਰਫ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿਚ ਹੋ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਜਾਣ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਫਿਰ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉਦੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਹੈ।
-ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਸਮੂਹ' ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਨਾ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਤਾਂ.........?
-ਮੈਂ ਸਮਝ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੁਆਲ ਪੁਛਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਕਿ ਐਸਾ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
—ਇਕ ਲੰਬਾ ਸਾਹ ਲਉ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਘਟਾ ਦਿਉ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰ ਜਿਹੜੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਆਮ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
