ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹੋਈ ਖੋਜ ਨੇ ਇਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡਾਰਵਿਨ ਠੀਕ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਣ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਚੇਤ ਹੀ ਇਹ ਹਰਕਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ । ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਰਕਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ, ਥਿਏਟਰਾਂ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹਾਂ, ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਇਕ 'ਅਧੀਨਗੀ’ ਵਾਲੀ ਹਰਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਲਈ ਇਹ ਸਾਡੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਦਾ ਢਾਸਣਾ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਸੀ। ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਕੌਣ ਐਸੀ ਹਰਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਕੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਅਚੇਤ ਹੀ ਜਾਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ? ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਸਣਗੇ। “

“ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਣ ਵਾਂਗ ਇਹ ਵੀ ਅਧੀਨਗੀ ਵਾਲੀ ਹਰਕਤ ਹੈ।”

ਸਮ-ਕਿਰਿਆ ਕਰਨਾ (Mirroring or Synchronising)

ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਜਣਿਆ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਗਲਬਾਤ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕਰਨ ਜਾਂ Mirroring ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕੁਝ ਭੰਬਲ ਭੂਸੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਮ-ਕਿਰਿਆ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਤਾਲਮੇਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹਿ ਲਉ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਇਕਸੁਰ ਹੋਣ। ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਕ ਜਣਾ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਗੋਂ ਇਕ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਐਸਾ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਦੂਜੇ ਵਰਗੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਬਾਤ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੋਲਣ ਦੀ ਰਫਤਾਰ, ਉੱਚੀ ਜਾਂ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਗੈਰਾ। ਤੁਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਬੋਲਣ ਦਾ ਢੰਗ ਇਕਦਮ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਣਾ ਵੀ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਦਰਾ, ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ-ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੁਰ-ਤਾਲ ਵਿਚ ਹੋਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਝੁਕ ਕੇ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹੋ, ਅਖੀਰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹਰਕਤ ਹੋਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾਲਮੇਲ (Rapport) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਬੇਆਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਰਸੀ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਕਦਮ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰਨਾ