ਅੰਤਕਾ

ਇਤਿਹਾਦੀ ਸਭਾ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਤੇਈ ਸਤੰਬਰ (1965) ਨੂੰ ਤੜਕੇ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ। ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਤੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਓਵੇਂ ਕਾਇਮ ਸੀ।

ਅੰਤ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ 'ਰੂਸ' ਦੇ ਯਤਨ ਤੇ ਅਸਰ-ਰਸੂਖ਼ ਨਾਲ ਦਸ ਜਨਵਰੀ (1966) ਨੂੰ 'ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਮਝੌਤਾ' ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਪੰਜ ਅਗਸਤ, 1965 ਵਾਲੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਦੋਹਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਅਸੂਲ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਅੱਗੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਂਝੇ ਮਸਲੇ ਜਾਂ. ਝਗੜੇ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ (ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਭਾਰਤ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ) ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਖ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ।

ਉਪਰੋਕਤ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ (ਪੰਜ ਫਰਵਰੀ 1966 ਤੱਕ) ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਮੱਲੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਐਨੇ ਖੂਨ ਖ਼ਰਾਬੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੀ ਨਿਕਲਿਆ? ਇਕ ਪਾਤਰ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ... "ਸਿੱਟਾ ? ਕੁਛ ਮਾਵਾਂ ਬੇਔਲਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਕੁਛ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਕੁਛ ਬੱਚੇ ਯਤੀਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਵਜੋਂ ਅਰਥਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭਾਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।"

ਓਹਾ ਪਾਤਰ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ. "ਚੇਤੇ ਰੱਖੋ, ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ।"

- ਸਮਾਪਤ -