ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਰ ਘੁਮਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਖੁਰਕਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਰਾਜੂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਰ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਿਰ ਖੁਰਕਣ ਨਾਲ ਵੀ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਔੜਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵੱਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਏ। ਰਾਜੂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਟਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਸਭ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਸ ਨੇ ਹਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਗੱਡੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲਿਆ,

"ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੰਬਰ ਇਕ ਹੈ। ਕੱਲ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਵਿੱਲ ਖਾੜ, ਕਹਾੜੇ ਤੇ ਦਾਤੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੋ। ਅਸੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲੜਾਂਗੇ।" ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨੇ ਵਾਕ ਕਹੇ, ਭਰਵੀਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬੁੱਕ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੁਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ।

ਚੰਦਨ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰਾਜੂ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰੀ ਤਕਰੀਰ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿਚ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬੋਲਣਾ ਸਿੱਖੇ। ਓਥੇ ਦਰਜਨਾਂ ਕਾਰਕੁਨ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਰਗਰਮ। ਕਬਾਇਲੀ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਉੱਭਰਨਾ ਅਹਿਮ ਕਾਰਜ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਥਕ ਬਨਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਸੋ ਉਸਨੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਸੱਦਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨਾ ਅਤੇ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਵਿਚ ਪਾਉਣਾ ਸੀ। ਸੋ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਝਾਕਾ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਣਗੇ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਣਗੇ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਜੇ ਕਬਾਇਲੀ ਸੁਹਣੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਨੱਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਵਧੀਆ ਲੈਅ ਨਾਲ ਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਉੱਪਰ ਸੁਹਣਾ ਭਾਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਜੂ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਹਿ ਦੇਂਦਾ। ਜੇ ਰਾਜੂ ਨਾ ਬੋਲਦਾ ਤਾਂ ਵੀ ਦਿੱਕਤ ਬਣੀ ਰਹਿਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇ ਬੋਲ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਦਿੱਕਤ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਚੰਦਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬੇ- ਪਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਹਿ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾ ਉੱਠੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵੱਜ ਗਏ। ਖਾਣੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਚਿਰੋਕਣਾ ਲੰਘ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਸੋ ਖਾਣ ਅਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਸਭਾ ਉਠਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਰਾਜੂ ਨੇ ਜੋ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਮੇਰਾ ਮੌਕੇ ਦਾ ਦੁਭਾਸ਼ੀਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਪਾਇਆ ਸੋ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਤਰਤੀਬ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਵਕਤ ਚੰਦਨ ਨੇ ਰਾਜੂ ਦੀ ਖੂਬ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ।