ਅਤੇ ਤੋਪਖਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਇਲਾਕਾ ਹਥਿਆ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਉਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਜੈਸੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਸਿੱਕਾ ਜਮਾਇਆ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਹੋਣਹਾਰਤਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਉਹ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਡੁਲ੍ਹਿਆ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਜ਼ੰਗੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਮਾਨ ਸੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਕੌਮ ਹੈ। ਇਸ ਕੌਮ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਹਨ।
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਦਬ ਦਬਾ, ਖੌਫ਼ ਅਤੇ ਧਾਂਕ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ ਐਸਾ ਬੈਠ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਕਰੀ ਸ਼ੇਰ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਪੀਲੇ ਫੱਕ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਠਾਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੜੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਰੋਣੋ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਟਦੇ ਜਾਂ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਡਰਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, 'ਹਰੀਆ ਰਾਂਘਲੇ' ਭਾਵ ਹਰੀਆ (ਹਰੀ ਸਿੰਘ) ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਚੁੱਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਕਹਿਣਾ ਮੰਨ ਲਉ। ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ:
ਕਿਸੇ ਜੇ ਪਠਾਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਪ ਕਰੇ, ਆਉਂਦਾ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਕਹੇਂ ਉੱਚੀ ਸੇ ਪੁਕਾਰ ਕੇ।
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਾਨ ਹਾਵਾ ਹੁੰਦੀ ਉਸ ਬਾਲਕੇ ਦੀ, ਲਵੇ ਗਲ ਘੁੱਟ ਬਾਤਾਂ ਕਰੇ ਹਉਂਕੇ ਮਾਰ ਕੇ।
ਫਾਤੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਠਾਣ ਅਜੇ ਤੀਕ ਯਾਰੋ, ਮੂਧੇ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂਦੇ ਭਾਵੇਂ ਦੇਖ ਲਉ ਵਿਚਾਰ ਕੇ।
ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਦਾ ਅਜ਼ਰਈਲ, ਆਖ ਦੇ ਪਠਾਣ ਦੇਖਾ ਹਮ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਕੇ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹੁਕਮ ਨੇ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਲਵਾਰ ਪਹਿਨਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਕਮ ਸੀ, "ਐ ਅਫ਼ਗਾਨੋ! ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਮ ਜਾਂ ਅਣਖ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਜੰਗੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਲਵੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਅਫਗਾਨ ਬੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ
