२

ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਜੰਗ

ਮੁਲਤਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਝਨਾਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ੨੨੧ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਲਾ ਸਥਾਨ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਪਿਛੋਂ ਮੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਮੰਦਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਭਰਾ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬਾਰਨਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਧੂੜ, ਗਰਮੀ, ਮੰਗਤੇ ਅਤੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ੫੪ ਡਿਗਰੀ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਕਾਬਲ ਤੱਕ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜੇ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਸਿਰਪਾਉ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ ਮੰਗਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ, ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਹੀ ਸੀ ਕੀ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਤਾਂ ਪੀਰ, ਫਕੀਰ ਵੀ ਬੜੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਵਿਕਾਰੀ ਤੇ ਮਕਾਰੀ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਕੇ ਲੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ :

ਮੇਲਿਓ ਬਾਬਾ ਉਠਿਆ ਮਲਤਾਨੇ ਦੀ ਜਾਰਤਿ ਜਾਈ।

ਅਗੋਂ ਪੀਰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਦੁਧ ਕਟੋਰਾ ਭਰ ਲੇ ਆਈ।

ਬਾਬੇ ਕਢ ਕਰ ਬਗਲ ਤੇ ਚੰਬੇਲੀ ਦੁਧਿ ਵਿਚਿ ਮਿਲਾਈ।

ਜਿਉ ਸਾਗਰ ਵਿਚਿ ਗੰਗ ਸਮਾਈ। (ਵਾਰ ੧, ਪਾਉੜੀ ੪੪)

ਭਾਵ ਸ਼ਿਵਰਾਤ ਦੇ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁਲਤਾਨ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਕੀਰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਦੁੱਧ ਦਾ