ਸਾਡੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ-

ਜੋ ਚਾਨਣ ਲੰਘਦਾ ਹੈ

ਬੁਝ ਕੇ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ

ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿਚ

ਚਾਨਣ ਦੀ ਜੋਤ ਨਹੀਂ,

ਚਾਨਣ ਦਾ ਧੂੰਆ ਹੈ

ਸਾਡੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ

ਸ਼ਾਹ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ

ਵਡਸਾਗਰ ਗਹਿਰਾ ਹੈ

ਜੋ ਦਿਨ ਵੀ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ

ਕਾਲਖ ਵਿਚ ਡੁਬਦਾ ਹੈ।

(ਨਾ ਧੁੱਪੇ ਨਾ ਛਾਵੇਂ, ਪੰਨਾ 66)

ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਾਵਿ-ਪਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਬੁੱਧਜੀਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੰਡਿਤ ਵਿਯੋਗੇ-ਆਪੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹੋਣੀ ਦੀ ਸੋਝੀ ਹੈ। ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਸਵੈ-ਚੇਤਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਸ ਖੰਡਿਤ, ਦਵੰਦਮਈ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਾਂ, ਘਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰੇਮੀ, ਮੰਜ਼ਿਲ, ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਤੋਂ ਨਿਰਵਾਸਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਗੋਚੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਚੇਤਨ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਗੋਚੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੋਣੀ ਦੀ ਭੇਤਨਤਾ ਉਹਦੇ ਲਈ ਵਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਾਪ ਵੀ ਕਿਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਆਚੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਪੇ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਭ ਜਾਣ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੋ-ਦਵੰਦ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ (irony) ਹੈ. ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦੀ ਜੋਤ ਹੀ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਜੰਜਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੜਾ-ਖੜੋਤਾ ਹੰਢਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਵੈ-ਚੇਤਨਤਾ ਹੀ ਉਸਦੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਅਤਾ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅਜੇਹੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 'ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਕ' ਕਿਹਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਥਿਰਤਵ ਅਤੇ ਜਲੋਅ ਨੂੰ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਇਹ ਮੱਧਵਰਗੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੂਜਿਆ ਦੇ ਰਹਿਮ ਉਪਰ ਹੈ। ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰੋਂ ਬਾਹਰ ‘ਬੁਹਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ' ਇਸ ਨਿਸਤੇਜ ਬੰਦੇ ਦੀ ਢੋਈ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ (ਪਤਨੀ) ਵਲੋਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸਹਿਮ ਥੱਲੇ ਜਿਉਂਦੇ ਇਸ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇਜ਼ ਤਿਮੂੰਹੇ ਕਾਂਟੇ ਦੀ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗੀ ਅਧ-ਕੱਚੇ ਮਾਸ ਦੀ ਬੋਟੀ ਵਰਗੀ ਹੈ।

ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਵੱਸ ਆਪਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਗੌਰਵ ਗੁਆ ਕੇ ਪਸ਼ੂ-ਜੂਨ ਭੋਗਦੇ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਸਾਰਾਂ ਸਹਿਤ ਆਪਣੀ