ਜਿੰਦਾ

ਖੇਤ ਵਿਚ ਕਿਆਰਿਆਂ ਦੀਆ ਵੱਟਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਇਕ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਜਿੰਦਾ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਘਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਿੰਦਾ ਲੋਹੇ, ਪਿੱਤਲ, ਦੇਗ ਆਦਿ ਧਾਤ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਖੇਤੀ ਸੰਦ ਵਾਲਾ ਜਿੰਦਾ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਥੋੜਾ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਿੰਦਾ ਤਾਂ ਹੱਥ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਛੇਤੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਪ੍ਰੇਮਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵਰਨਣ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਿੰਦਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਜਿੰਦੇ ਨੂੰ ਜਿੰਦਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ –

ਜਿੰਦਰਾ ਜੰਗਾਲ ਖਾ ਗਿਆ,

ਚਾਬੀ ਲੈ ਗਿਆ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਜਾਨੀ।

ਇਕ ਪਿਕਚਰ ਬਣੀ ਸੀ, ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚ ਵੀ ਜਿੰਦੇ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗਾਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ –

ਵੋਹ ਬੜਾ ਈ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਹੈ,

ਨੀਲੀ ਛੱਤਰੀ ਵਾਲਾ।