ਆਵਾਜਾਈ ਤੇ ਸੰਚਾਰ

 

ਪੈਦਲ

ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਹੱਥ ਬਣਾ ਲਏ। ਪਿਛਲੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਇਹ ਤੋਰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣ ਗਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਸੋਂ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਤੁਰਦੀ ਸੀ। ਏਸੇ ਲਈ ਤਾਂ ਸੋਹਣੀ ਮੁਟਿਆਰ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਤੁਰਨ ਲਈ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ-

ਨੀ ਸੋਹਣੀਏ! ਮਨਮੋਹਣੀਏ!

ਕੱਚੇ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਰੋੜੇ,

ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਚੁੱਭ ਜਾਣਗੇ।

ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫੌਜ ਵੀ ਪੈਦਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪੈਦਲ ਦੌੜਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਪਰ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਵੀ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ, ਕੰਕਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਈਜ਼ਾਦ ਕਰ ਲਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜੁੱਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖ਼ਾਸ ਖ਼ਾਸ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਮ ਤਾਂ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਹੀ ਤੁਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤੁਰਨਾ ਤੇ ਮੜਕ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹੀ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ ਹੈ-