ਹੁਣ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸਨ । ਤੋਂ ਉਹ ਸਨ "ਯਾ ਅਲੀ ਯਾ ਹੁਸੈਨ, ਅੱਲਾ ਹੂ ਅਕਬਰ, ਜੈ ਦੇਵਾ।”

੧੪

ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਅਪਨੀ ਜੀਤ ਕਰੋਂ ।

"ਇਹ ਚਮਕੌਰ ਕੱਚੇ ਕੋਠਿਆਂ ਦੀ ਹਵੇਲੀ । ਇਹਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ ਆਖ ਲਵੇ ਜਾਂ ਗੜ੍ਹੀ, ਥੇਹ ਆਖ ਲਓ। ਵਿਚੋਂ' ਪੋਲਾ । ਮੋਰਚਾ ਆਖ ਲਵੋ ਜਾਂ ਸਿਰ ਲੁਕਾਣ ਦੀ ਥਾਂ । ਬਹਾਦਰਾਂ ਦਾ ਹਠ ਮੰਨ ਲਓ ਜਾਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਟਿੱਬਾ । ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਵੇ, ਆਖ ਲਵੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਕਰਬਿਲਾ ਦਾ ਕੈਂਪ ਆਖਦਾ ਹਾਂ । ਕਰਬਿਲਾ ਵਿਚ ਸ਼ਮਰ ਨੇ ਘੇਰਾ ਘੱਤ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਹੁਸੈਨ ਤੇ ਉਹਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਕਰਚਿਲਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵਾਂਗਾ । ਸਾਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਖਣਗੇ ਕਿ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਦੇ ਚਾਲੀਆਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ, ਜਿੱਚ ਕਰਕੇ ਪਿੰਜ ਸੁਟਿਆ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਬਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈਆਂ । ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਭਿਖਸ਼ਾ ਮੰਗੀ ਤੇ ਬਖਸ਼ ਦਿਤਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ । ਇਹ ਕੱਲੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹੱਤਕ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਏ । ਕਲੰਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ । ਮੈਂ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲਈ । ਏਸੇ ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਈਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ । ਝੱਲੀ ਅੱਡ ਕੇ ਜਾਨ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ । ਮੈਂ ਕੰਮ ਨੂੰ ਜੀਉਣਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਏ । ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੱਲੜੀ ਵਿਚੋਂ ਭੈ ਕੱਢਣਾ ਏ। ਮੈਂ ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਵਾਂਗਾ । ਮੈਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹਾਂ । ਚਿੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾ ਕੇ ਵਿਖਾਉਂ ਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੰਨੇਗਾ ਕਿ. ਸਿੰਘ ਵੀ ਕੋਈ ਮਰਦ ਹਨ । ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਇਕ ਬੁਲਬੁਲਾ ਏ ਪਾਣੀ ਦਾ । ਸਾਹ ਦਾ ਇਕ ਵਾ-ਵਰੋਲਾ । ਵਾ-ਵਰੋਲੇ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਜਿੰਦਗੀ ਏ । ਮਨੁਖ ਦਿਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਹੀਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਤੋਲ ਸਕਦਾ ਏ ਤੇ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ । ਇਕ ਘੜੀ ਅਣਖ ਨਾਲ ਜੀਉਣਾ ਲੱਖ ਦਰਜੇ ਬੇਹਤਰ ਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਸਲਾਮਾਂ ਕਰਕੇ ਕੱਟਣ ਨਾਲੋਂ । ਆਓ ਮੇਰੇ ਬਹਾਦਰ ! ਅਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਰਖਣ ਦੇ ਦਿਨ ਆਏ ਹਨ । ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਸ ਦਿਓ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਕੀ ਗੁਣ