ਦੇ ਮਗਰ ਦੌੜਾਏ। ਏਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਖਹਿਰੇ ਪਠਾਨ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਵੱਲ ਵਧੇ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਪਠਾਨਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਬਰ ਹੁੰਦੀ, ਸਿੰਘ ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਝਟਕਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਇਸੇ ਪਾਸੇ ਸੀ, ਸੋ ਨਿਸਚਤ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਲਾ ਇਸੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੜਾਂ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ।
ਖਹਿਰੇ ਪਠਾਨ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਾਂ ਵਿਚ ਹਰਿਆਵਲ ਦਸਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹ ਦਸਤਾ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੇ 'ਹਰਿਆਵਲ ਦਸਤੇ' ਜਿਹਾ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਇਹ ਤਾਂ ਚੁਨਿੰਦਾ ਅਫਗਾਨ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜੁਬਾੜੇ ਪਾੜ ਦੇਣ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਭਗੌਤੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਹਰਿਆਵਲ ਦਸਤੇ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਆ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਚੇ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹ ਦਸਤਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਗਿਆ।
“ਪਾੜ੍ਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ ਤੁਹਾਡੇ ਇਹ ਪਠਾਨ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ... ਪਰ ਸਾਡੇ ਮੂਹਰੇ ਤਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਸਾਬਤ ਹੋਏ.. ", ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਮਜ਼ਾਹ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਖਹਿਰਾ ਪਠਾਨ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਿਰ ਦੁਮਾਲੇ ਸਮੇਤ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਡਟੇ ਰਹੇ।
ਹੁਣ ਖਹਿਰਾ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਹਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ਸਨ। ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿੱਤ ਹੁਣ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਬਾਬਾ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲੇ ਤੇਗੇ ਦਾ ਭਰਵਾਂ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵਾਰ ਏਨਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸੀ ਕਿ ਖਹਿਰੇ ਦਾ ਸਿਰ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਸਮੇਤ ਅਗਲੇ ਪਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਮਗਰੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੀ ਸੀਸ ਦਾ ਵਾਰ ਨਾ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪਠਾਨਾ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਏ ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇੰਝ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬਾਜ਼ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਅਫਗਾਨੀ ਹਰਿਆਵਲ ਦਸਤੇ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਲਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹਨਾਂ
