ਸਨ। ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਸਿਖਾਂ ਵੱਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।

ਉਹੀ ਅਦੀਨਾ ਜੋ ਪੰਥ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਐਤਕੀ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਵਿਟਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਬੇ ਵੱਲ ਵਧੇ ਤਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਨਕਦੀ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਦੋ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ ਦਿਤੀ।

ਅਦੀਨੇ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਈਰਖਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਦੀਵਾਨ ਹੀਰਾ ਮੱਲ ਤੇ ਆਕਲ ਦਾਸ ਨਿਰੰਜਨੀਏ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਤੋਰਿਆ। ਕਾਦੀਆਂ ਕੋਲ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚ ਝੜਪ ਹੋਈ ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਹੱਲੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਵਾਨ ਹੀਰਾ ਮੱਲ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇਖ ਕੇ ਆਕਲ ਦਾਸ ਨੇ ਭੱਜਣ ਵਿਚ ਹੀ ਭਲਾਈ ਜਾਣੀ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਚੜਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਏ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਅਦੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਪਾ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਗੁਲਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਬਹੁਤ ਹੰਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ। ਸਭ ਸਿਖ ਸਰਦਾਰ ਮਜੀਠੇ ਦੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਲਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਏ।

ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਏ ਨੂੰ ਕੁਝ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਖਾਨ ਦੇ ਡੇਰੇ 'ਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਖਾਨ ਦੇ ਡੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਲਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਤਦ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਅੱਡੀ ਲਾ ਕੇ ਮੈਦਾਨੋਂ ਭੱਜ ਤੁਰਿਆ। ਖਾਨ ਨੇ ਵੀ ਘੋੜੇ ਮਗਰੇ ਦੌੜਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਹੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਤਰਕੀਬ ਸੀ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਆਇਆ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੰਦੂਕ ਵਿਚੋਂ ਗੋਲੀ ਛੱਡੀ, ਜੋ ਗੁਲਸ਼ੇਰ ਖਾਨ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਵੱਜੀ ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਪਾਟ ਗਈ। ਧੜੱਮ ਕਰਕੇ ਖਾਨ ਘੋੜਿਓ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੀ ਫੌਜ ਭੱਜ ਨਿਕਲੀ। ਖਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਡੇਰਾ ਸਿੰਘਾਂ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ।

ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪਿਛਲੀ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਗੋਲੀ ਦਾ ਜ਼ਖਮ ਸਾਉਣ ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਸਿੱਲੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਪਏ ਰਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਅਦੀਨੇ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ।

ਬੇਗ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਿਆਂ ਹੀ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਲੜਾਕੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂਰਦੀਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਝਨਾਂ ਦੇ ਕੰਡੇ ਆ ਖਲੋਤਾ। ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਦੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਇਬ ਮਿਰਜ਼ਾ ਜਾਨ ਨੇ ਸੁਲਹ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲ ਸੁਨੇਹਾ ਘੱਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਨੂਰਦੀਨ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਾੜਵੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਸਣ ਦੇਣਾ। ਉਹਨਾਂ ਝਨਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਨੂਰਦੀਨ ਨੂੰ ਜਾ ਰੋਕਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅੱਗੇ ਨੂਰਦੀਨ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕਿਆ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਗਿਆ।

ਮਿਰਜ਼ਾ ਜਾਨ ਨਾਲ ਸੁਲਹ ਹੋ ਜਾਣ ਦਾ ਇਕ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿੰਘ ਮਾਲਵੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚ ਕਬਜ਼ੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਏ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੇ ਪੱਕੀ ਠਾਹਰ ਕਰ ਲਈ। ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਲਾਕੇ ਮੱਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਖੁਦ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਦੀਨੇ ਦੇ ਤੁਰ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਰ ਪਸਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਲਾਏ ਸੂਬੇ ਸਦੀਕ ਬੇਗ ਨੇ ਅਦੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

“ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਛਿਮਾਹੀ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਕਹੇ ਆਪ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂਗਾ, ਬਸ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਰੱਖਣੀ ਤੇ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਉਗਰਾਹੀ ਨਾ ਕਰਨਾ"

ਸਦੀਕ ਬੇਗ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਕਿਸ਼ਤ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲ ਭਿਜਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ । ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੈਬੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘ ਸਦੀਕ ਬੇਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੰਘ ਖਾਲੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਬੇਗ ਦੀ ਬਚਨੋਂ ਮੁਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸਿਘਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ।

ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦਿਆਂ ਸਿਖ ਦਲ ਨੂੰ ਸਦੀਕ