ਠੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਟਕ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪਸੰਦੀਦਾ ਮੌਸਮ ਸੀ । ਗਰਮੀ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਹਰੀ ਮਾਰ ਚੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਮੌਸਮ ਦੀ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਅਟਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਹਾਨ ਖਾਂ ਨੇ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਵਿਆਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਪੱਟ ਸਿੱਟਿਆ। ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਫਗਾਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਪੈਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਅਫਗਾਨਾਂ ਮੂਹਰੇ ਆਏ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਪਰ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਜਨਮ ਭੁਇਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਦੀਵਾਲੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਇਕੱਤ੍ਰ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਰਦਾਰ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ 'ਤੇ ਗੁਰਮਤੇ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ, ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ, ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ, ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਸਭ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਇਕਮਤ ਸਨ ਕਿ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਸਖਤ ਟੱਕਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

“ਸੋ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਓ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ 'ਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਾਂਗੇ । ਖਾਲਸਾ ਦਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਕ ਦਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਲਾ ਬੋਲੇਗਾ ਤੇ ਜਦ ਗਿਲਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਦੂਜਾ ਦਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ. .", ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਮਤੇ ਵਿਚ ਹੋਏ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਭ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

ਏਵੇਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿਖ ਦਲ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖਬਰ ਜਦ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੇ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਖਾਲਸਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਏ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜਹਾਨ ਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਦੁਰਾਨੀ ਸਿਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਮਸਾਨ ਵਿਚ ਰੁੱਝ ਗਏ ਤਾਂ ਮੌਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਗਿਲਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕਰੜਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਆ। ਸਿੰਘ ਦੁਰਾਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਆਮਤ ਬਣਕੇ ਟੁੱਟੇ ਸਨ। ਆਥਣ ਤੀਕ ਲੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਅਫਗਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਇਹ ਹਮਲਾ ਸਹਾਰ ਸਕੇ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਠਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਹਾਨ