“ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ?", ਮੈਂ ਬਾਬੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ।

"ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਦੋੜ ਸਿਰਫ ਰਾਜ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕਦਾਈ ਐਸੀਆਂ ਭੁੱਲ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਰਾਜਸੀ ਲਾਹੇ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਜੇ ਅਕਸਰ ਸਮਝੌਤਿਆਂ 'ਤੇ ਦਸਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦਸਖ਼ਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਪਰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ... ਜਦ ਕੋਈ ਬਾਹਰਲਾ, ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਨਿੱਬੜਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਗੱਦਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆਂ ਬਾਹਰਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਹੀ ਜਾਏ...", ਬਾਬੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸਵਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਵੇਂ ਖਲੋਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸਵਾਲ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਬੋਲਿਆ, "ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਸੀ... ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ,

“.. ਮੇਰੀ ਤੇਰੇ ਉਪਰਿ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ

ਤੇਰਾ ਘਰੁ ਮੇਰਾ ਹੈ ਤੁਧੁ ਹੁਕਮੁ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ

ਛੇਤੀ ਅਸਾਡੇ ਹਜੂਰ ਆਵਣਾ

ਤੇਰਾ ਘਰੁ ਮੇਰਾ ਅਸੈ..

ਤੇਰੇ ਉਤੇ ਅਸਾਡੀ ਖਰੀ ਮਿਹਰ...

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ ਜਦ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵਰ ਦਿਤਾ ਕਿ 'ਤੇਰਾ ਘਰੁ ਮੇਰਾ ਅਸੈ' ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਕਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਧਾਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ...", ਬਾਬੇ ਨੇ ਗੱਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਕਹੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਸ, "ਸਤਿਬਚਨ ਬਾਬਾ ਜੀ", ਨਿਕਲਿਆ।

ਸ਼ਾਇਦ ਨਿਕਲਣਾ ਵੀ ਇਹੋ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।

ਸਰਹੰਦ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਜ਼ੈਨ ਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ। ਸਤਲੁਜ ਤੱਕ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੰਘ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਠਿੱਠ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਾਨੀਪਤ ਵਿਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਦਾ