ਨਾ ਚੱਲਦਾ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਨੂਰਦੀਨ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਤੰਗ ਸੁਰੰਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਤੇ ਜੰਮੂ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਖਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ।
ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਭੱਜ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੁਣ ਫੌਜ ਕੀ ਕਰੇ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਰਚਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਰਹੇ ਪਰ ਮਗਰੋਂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਦਿਆਲੂ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਮਰਪਨ ਕਰ ਗਏ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਵੀ ਫੁੱਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ।
"ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਜ਼ਾਲ ਕਿ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਭੇਜਿਆ ਫੌਜਦਾਰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ...", ਨੂਰਦੀਨ ਦੀ ਹੋਈ ਬੇਜ਼ਤੀ ਭਰੀ ਹਾਰ ਦੀ ਖਬਰ ਜਦ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹਾਕਮ ਉਬੈਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਨ ਲੱਗਾ । ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨੂਰਦੀਨ ਦੀ ਨਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਹਾਰ ਹੈ, ਕਾਬਲ ਦੀ ਹਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾ ਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚਲੀ ਅਫਗਾਨ ਤਲਵਾਰ ਹਜੇ ਖੁੰਡੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤੇ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ।
"ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਕਾਬਲ ਦਾ ਲੋਹਾ ਜਦ ਆਈ ਤੇ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ", ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਉਬੈਦ ਖਾਨ ਬੋਲਿਆ।
"ਅੱਗੋਂ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹੜਾ ਕੋਈ ਰਾਜਪੂਤ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਡੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਮੂਹਰੇ ਖਲੋਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ”, ਉਬੈਦ ਖਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਇਕ ਅਫਗਾਨ ਸਿਪਾਹੀ ਹੌਲੀ ਦੇਣੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿਨ ਲੱਗਾ।
“ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਉਏ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਏ ਸਰਦਾਰ ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਦਰਸਨ ਕਰ ਲਈਏ", ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਖਲੋਤੇ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਬੈਦ ਖਾਨ ਬੋਲਿਆ।
“ਮੋਮ ਦਿਆਂ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਨੀ ਚਬਾਈਦਾ ਉਬੈਦ ਖਾਨ... ਕਿਉਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜੁਬਾੜੇ ਵਿਚ ਹੱਥ ਪਾ ਰਿਹੈਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਕਰਲੈ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸੂਬੇਦਾਰੀ... ਗੁਜ਼ਰਾਂਵਾਲਾ ਖੋਂਹਦਾ ਖੋਹਦਾ ਕਿਤੇ ਲਾਹੌਰ ਨਾ ਗਵਾ ਬੈਠੀ...", ਸਰਦਾਰ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।
ਪਰ ਐਤਕੀਂ ਉਬੈਦ ਖਾਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਵਾਬ ਤੋਪਾਂ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ
