ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਜਕੜੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਇੱਟਾਂ, ਪੱਥਰ ਵੀ ਮਾਰੇ।
ਤੁਰਦਾ ਤੁਰਦਾ ਕਾਫਲਾ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਬਰਛਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਿਪਾਹੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਛਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਗਰ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਹਾਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰ 'ਬਾਬਾ ਜੀ'।
"ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮੁਖੀ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਏ... ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੋਤਵਾਲੀ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਓ ". ਫਰਖ਼ਸ਼ੀਅਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਚਾੜ੍ਹਿਆ।
ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, " ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਢਿਡੋਰਾ ਪਿਟਵਾ ਦਿਓ ਕਿ ਸੋ ਸੋ ਕੈਦੀ ਰੋਜ ਕੋਤਵਾਲੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗਾ... ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਤਮਾਸ਼ਬੀਨਾ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰੋ...
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਹੋਈ। ਹਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਸੋ ਸੋ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਕੋਈ ਇਕ ਸਿੰਘ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ। ਉਹ ਅਡੋਲ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਸਹਿੰਦੇ ਰਹੇ।
"ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਮਰਦੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋਣਾ ਹੋਏ, ਯੋਧੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਹੋਏ। ". ਭੀੜ ਵਿਚ ਖਲੋਤਾ ਇਕ ਮੋਮਦਿਮ ਮੋਮਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਿਦਕ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
"ਯੋਧੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਲਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ...", ਇਕ ਹੋਰ ਦਿੱਲੀ ਵਾਸੀ ਬੋਲਿਆ।
ਏਨੇ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰਤਾਰਾ ਵਾਪਰਿਆ।
ਇਕ ਮੁੱਛ ਫੁੱਟ ਗੱਭਰੂ ਦੇ ਸਿਰ ਜਲਾਦ ਦਾ ਕੁਹਾੜਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਬੁੱਢੀ ਮਾਈ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਕੋਤਵਾਲੀ ਅੱਗੇ ਆਈ। ਜਲਾਦ ਰੁਕ ਗਿਆ ਤੇ ਮਾਈ ਨੇ ਕੋਤਵਾਲ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਝੋਲੀ ਅੱਡੀ, "ਰਹਿਮ ਕਰੋ... ਮੇਰੇ ਬੱਚੜੇ 'ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰੋ...
ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਿਚੋਂ ਨਹੱਕਾ ਹੀ ਫੜ੍ਹ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸਿਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਹੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਕਰਨ ਆਏ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲੈ ਗਏ ਸਨ
