ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭਲ ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਲਾਗੇ ਦੇਨ ਗਿਰਾਇ॥
"ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ ਤਾਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂ ਫੇਰ ਕੋਈ ਪਾਗਲ ਹੈ।", ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਸਦਾ ਤੋਂ ਇਹੋ ਵਿਚਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹੀ ਸਬਦ ਉਸ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹੇ ਸਨ।
ਤੇ ਫੇਰ ਅਬਦਾਲੀ ਸਿਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਟਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਸਨ।
ਹੁਣ ਅਕਸਰ ਅਬਦਾਲੀ ਉਹ ਵਾਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਾ ਸੀ,
"ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪਾਗਲ ਹੈ ਤੇ ਜਾਂ ਫੇਰ ਉਹ ਸਿਖ ਹੈ।"
''ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਲਾਮਤ " ਅਬਦਾਲੀ ਐਤਕੀਂ ਉੱਚੀ ਬੋਲ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਫੌਜਦਾਰ ਨਜ਼ੀਬ ਖਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣ ਲਿਆ।
"ਹਜ਼ੂਰ ਹੁਣ ਜਦ ਅਸੀਂ ਪਟਿਆਲੇ ਕੋਲ ਦੀ ਲੰਘ ਹੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਹਿਸਾਬ ਕਰਦੇ ਚੱਲੀਏ", ਨਜੀਬ ਖਾਨ ਨੇ ਗੱਲ ਬਦਲੀ।
"ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਕੀ ਉਹ ਵੀ ਏਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਸਿਖਾਂ ਵੱਲ ?", ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਨਜ਼ੀਬ ਖਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਆਪ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹਜੂਰ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਤਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਹੀ ਸਿਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਸੂਹੀਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੂਤ ਹੀ ਸਨ"
"ਇਸ ਕੰਮਬਖ਼ਤ ਦੀ ਐਸੀ ਮਜਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ,
"ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ੂਰ, ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਪਾਨੀਪਤ ਵਿਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਵੀ ਏਧਰੋਂ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ.
ਕੋਲ ਹੀ ਖਰੜ ਵਾਲਾ ਲਛਮੀ ਨਰਾਇਣ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਲਾ ਸਿੰਘ
