ਮਾਰ ਨੇ ਹੰਸ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪਰ ਸਿੰਘ ਅਣਗੌਲਾ ਕਰਕੇ ਤੁਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਹਜੇ ਦੋ ਕੁ ਕਦਮ ਹੀ ਪੁੱਟੇ ਸਨ ਕਿ ਰੰਘੜਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਬੋਲਿਆ,
"ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਭੁੱਲ ਗਏ ਓ... ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਜੇ ਹੀ ਮਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਕੰਧ ਚੇਤੇ " ", ਗੱਲ ਹਜੇ ਰੰਘੜ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ ਕਿ 'ਤਾਅਅਅੜ' ਕਰਦਾ ਸਰਬਲੋਹ ਦਾ ਗੜਵਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਵੱਜਿਆ ਤੇ ਉਹ ਉਸੇ ਪਲ ਜਹਾਨੋ ਕੂਚ ਕਰ ਗਿਆ।
ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੜਵਾ ਏਨੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਗਾਇਆ ਕਿ ਰੰਘੜ ਦੀ ਖੋਪੜੀ ਪਾਟਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੇਠਾਂ ਤੀਕ ਆਈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਰੰਘੜਾ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਬੌਛਾੜ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਸੱਤ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਵੱਜੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਿਆ।
ਬਾਬੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੈਬੇ ਨੇ ਜਦ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤਾਂ ਉਹ ਖੂਹ ਵੱਲ ਭੱਜੇ। ਘੜੂੰਏ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੋਸੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਈ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਰਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੱਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾ ਕੇ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇਂ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ।
ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਖਬਰ ਦੇਣ ਲਈ ਬੁੱਢੇ ਦਲ ਵੱਲ ਭੱਜੇ। ਹਲਾਂਕਿ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਗੀ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਦੇ ਸੁਣ ਕੇ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਬਾਰੇ ਮੰਦੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ ਤੇ ਜਦ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵਰਜਿਆ ਤਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ...
ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣਾ ਘੋੜਾ ਮੋੜ ਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਰੰਘੜਾਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਰੋਹ ਵਿਚ ਆ ਗਏ।
"ਹੁਣ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚਿਆਂ ਨਹੀਂ ਸਰਨਾ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪੰਥ ਰਲ ਕੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿਖਾਓ ਤੇ ਸਭ ਪਿਛਲੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਓ।
