ਗਿਆ। ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਆਉਣਾ ਕਿਸੇ ਝੱਖੜ ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਰਹੰਦ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੂਹੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਸਰਹੰਦ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਮੋਰਿੰਡੇ ਕੀ ਆਉਣਾ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਸ ਦੀ ਫਿਕਰ ਹੋ ਗਈ। ਸਰਹੰਦ ਵਾਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਚੌਕਸੀ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ।

"ਜੀਹਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੇਦੀ ਦਿਸੇ, ਓਹਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ ਤੇ ਬਾਕੀ ਜੇ ਵੀ ਅੱਤੇ ਆਵੇ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ੍ਹ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ", ਬਾਬਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੈਬਾ ਬੋਲਿਆ।

"ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਇਹ ਨਗਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਦੇਖੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਗੁਜ਼ਰੀ ਜੀ ਦਾ ਦੋਖੀ ਹੈ। ਪੰਥ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰੋ ਤੇ ਨੇਸਤੋ ਨਾਬੂਦ ਕਰ ਦਿਓ ਮੋਰਿੰਡੇ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਵੱਲ ਭਜਾਏ। ਗਰਦ ਦਾ ਇਕ ਗੁਬਾਰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਮੋਰਿੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਾਂ ਇਸ ਗੁਬਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਦਿਸ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਛਾਲ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ `ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਹੀ ਕੰਧਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਪ ਰਹੀਆਂ ਸਨ. ਹੁਣ ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਮਾਮੂਲੀ ਖਾਲ ਜਾਪਣ ਲੱਗੀ। ਜੋਸ਼ ਦਾ ਇਹੋ ਵਰਤਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਰਿੰਡੇ ਵਿਚ ਮਾਤਮ ਛਾ ਗਿਆ। ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੰਚ ਗਈ।

ਜਿਹੜੇ ਸਿੰਘ ਜੱਥੇ ਵਿਚ ਪਿਛਾਂਹ ਖਲੋਤੇ ਸਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਰੰਘੜਾਂ ਨੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਚਲਾਈਆਂ, ਪਰ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾਏ ਘੋੜੇ ਕਦ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਫੁੰਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਛਲਕ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕਈ ਰੰਘੜਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਡ ਗਏ। ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਿੰਘ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਹੋ ਹੋ ਕੇ ਬਿਨਾ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

ਘੜੂੰਏ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਕੁਝ ਖਾਸ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਕੁਝ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਭੇਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਲੁਟ ਵਾਰ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਘਰ ਲੋਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਲੋਹਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ