ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਲਾਉਣਾ। ਆਥਨ ਸਵੇਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਦਰਸਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨੇਮ ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਲਦੇ ਸਾਹਾਂ ਤੀਕ ਨਿਭਾਇਆ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਕਹਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਰਸਨਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਿਸਲ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸੂਰਮੇਂ ਸਿੰਘ ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। 'ਰਹਿਰਾਸ' ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਅਰਦਾਸ ਹੋਈ। ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ 'ਹੁਕਮ' ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮਗਰੋਂ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ 'ਤੇ ਜੁੜ ਬੈਠੇ।

ਇਹ ਵੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਨਿਤ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮਗਰੋਂ ਖਾਲਸਾ ਦੀਨ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਸੁਣਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਦਾ। ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਨਣ ਦੀ ਇਹ ਪਿਰਤ ਪਹਿਲੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਚਕਰਵਰਤੀ ਸਮਰਾਟ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਸੁਣੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਲਿਆ। ਸੱਚੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ..

"ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਇਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ?", ਇੰਦਰਜੀਤ ਬੋਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ। ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਤੀਕ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਸਾਂ।

“ਹਾਂ ਭਾਈ ਸਿੰਘਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਤਾ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦੁਖ ਜਾਣਦੀ ਆਈ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਤਾਂ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਹੈ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਹੈ। ਰੂਹ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਪੀੜ ਅਸਿਹ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਤਾਂ ਛਿਣ ਭੰਗਰ ਹਨ। ਦੇਹ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਰੂਹ ਦੀ ਪੀੜ, ਆਤਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਤਮਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੇਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਰਹੇਗੀ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਜਾਣ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਸਹਿਣ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸੋ ਯਤਨ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਪੀੜਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਾਪ ਵਿਹੂਨ ਰੂਹ ਦੀ ਪੀੜ