ਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ, ਗੜੀਆਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਜਾ ਕੇ ਕਸੂਰੀਏ ਪਠਾਨਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸ਼ੱਕ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੀਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੱਕ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਜਦ ਪਠਾਨ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਗੜੀਆਂ ਦੇ ਦਰ ਭੇੜਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਫਿਰਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੇ । ਸਾਰੀ ਸਿਖ ਫੌਜ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਕਸੂਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਪਠਾਨ ਸੂਹੀਏ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਚੁੱਪ ਚਪੀਤੇ ਪਾਸੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਰ ਬੁਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
"ਖਾਲਸਾ ਆ ਗਿਆ ਖਾਲਸਾ ਆ ਗਿਆ ". ਦਾ ਰੋਲਾ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਭਗਦੜ ਮੈਚ ਗਈ। ਲੋਕ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਜਿਧਰ ਮੂੰਹ ਆਇਆ ਭੇਜਣ ਲੱਗੇ। ਏਸ ਆਪੋ ਧਾਪੀ ਦਾ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੀੜ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਉਹ ਜਿਧਰ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਪਠਾਨਾ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਾ ਆਉਂਦੇ।
ਅਵੇਸਲੇ ਤੁਰਕਾਂ 'ਤੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਐਸੀ ਚੱਲੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਭਲਿਆ ਵੀ ਤਾਂ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਰਾਮਜੰਗਿਆਂ ਨੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸੰਭਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਭੋਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁੱਤੇ ਪਠਾਨਾ 'ਤੇ ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਮਾਨੋ ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ ਡਿੱਗੇ। ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਪਠਾਨਾ ਕੋਲ ਸ਼ਸਤਰ ਸਨ, ਜਿਆਦਾ ਕੋਲ ਛੋਟੀਆਂ ਕਟਾਰਾਂ ਤੇ ਛੁਰੀਆਂ, ਕਰਦਾਂ ਹੀ ਸਨ।
ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ ਪਠਾਨ ਜਦ ਨੂੰ ਸ਼ਿਸਤ ਬੰਨ੍ਹਦੇ, ਕੋਲ ਖਲੋਤੇ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੰਦੇ।
ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪਠਾਨ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿੱਧਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ? ਸਿੰਘ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਪਾਸੇ ਭਗਦੜ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਪਠਾਨਾ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਦੇ ਹੀ ਮਾਰ ਲਏ।
ਅੱਖਾਂ ਮਲਦੇ ਬੁਰਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਕਈ ਪਠਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਰਛੇ, ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਪਰੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਕ ਗੜ੍ਹੀ ਫਤਹਿ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਦੂਜੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵੱਲ ਹੋ ਤੁਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਸਭ ਗੜ੍ਹੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਕਰ ਲਈਆਂ।
