


ਚਕਰਾਂ ਨੇ ਐਸਾ ਕਹਿਰ ਢਾਹਿਆ ਕਿ ਕਈ ਘੋੜਸਵਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਤੇ ਹਜੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਏਥੇ ", ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਹੌਲੀ ਕਰ ਲਏ। ਉਹ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਣ ਦਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਨੂੰ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਪਿੰਡ ਗਏ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਿਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਦੀਆਂ ਖਾਨਿਓ ਗਈਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚਕਰਾਉਣ ਲੱਗਾ।
ਜਿਸ ਹੰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਉਹ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜਦ ਤੀਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਸਿਰਾਂ 'ਤੇ ਆ ਚੜਿਆ ਖਲੋਤਾ ਸੀ। ਹਰਫਲਿਆ ਹੋਇਆ ਬਿਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਗਿਆ। ਕਰੋੜਸਿੰਘੀਏ ਸਰਦਾਰ ਕਰੋੜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਬਿਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੰਦੁ ਵਾਂਗ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਪਿਆ।
ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਫੌਜ ਜਿਧਰ ਮੂੰਹ ਆਇਆ ਭੱਜ ਤੁਰੀ। ਆਪਣਾ ਸਭ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ, ਵੱਡਾ ਤੋਪਖਾਨਾ ਤੇ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਪੱਤਰੇ ਵਾਚ ਗਏ। ਜਦ ਦੀਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਹਾੜੀਏ ਤਾਂ ਕਿਧਰੇ ਦਿਸੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤੰਬੂ ਤੇ ਮਾਲ ਦੇ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਊਠ ਲੁੱਟ ਲਏ। ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਘੋੜਾ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗਿਆ। ਬਿਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਦਾ ਭਰਿਆ ਭਰਾਇਆ ਡੇਰਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸਾਂਭ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਖਾਸ ਤੋਸ਼ਾਖਾਨਾ ਭਾਲਿਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ। ਬਿਹਤਰੀਨ ਸ਼ਸਤਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਸਿੰਘ ਪੈਦਲ ਸਨ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਮਾੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਘੋੜੇ ਸੰਭਾਲ ਲਏ। ਕਈ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਦੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਘੋੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਪੁਰਾਣੇ ਚਰਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਰਕਸਿਆਂ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨੀ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਗੋਲ ਕੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਭ ਦਰਿਦ੍ਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਬਿਸ਼ੰਭਰ ਦਾਸ ਦਾ ਤੋਪਖਾਨਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੱਗ ਲਾ ਕੇ ਫੂਕ ਦਿੱਤਾ।