ਇਹਾ ਗਧਨ ਕੈ ਹਲ ਚਲਵਾਯੋ॥
ਯਾਕੀ ਇੱਟ ਮੱਧ ਦਰਯਾਇ ਰੁੜਾਯੋ॥
ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੱਲੇ ਦਾ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਚਾਅ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਐਸੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਏਨੀ ਘਿਰਨਾ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਬਰਨਾਲੇ, ਠੀਕਰੀਵਾਲੇ ਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਹੋਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸਿੰਘ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਿਖ ਦਲ ਸਰਹੰਦ ਉੱਤੇ ਭੁੱਖੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਟੁੱਟ ਪਿਆ।
ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸਰਹੰਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਮਲੋਤ ਸੀ ਕਿ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਬਹਿਣਾ। ਸਿੰਘ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਕੁੱਟਦੇ ਲੁੱਟਦੇ ਤਾਂ ਸਨ ਪਰ ਉੱਥੇ ਪੜਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸਰਹੰਦ ਫਤਹਿ ਲਈ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਬੋਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਕਿ
"ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀਓ, ਜੋ ਵੀ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ, ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਉਸ ਦਾ ਬੀਜ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਏ "
ਇਸ ਥਾਂ ਕਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਏਨੀ ਨਫਰਤ ਜੀ ਜਿੰਨੀ ਸਰਹੰਦ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਮਾਰੀ ਸਰਹੰਦ ਸੀ।
ਸੁਲੱਖਣੇ ਮਸੰਦ ਸਮੇਤ ਸਰਹੰਦ ਵੱਸਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਸੂਬੇ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਈਏ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ, ਪਰ ਸੂਬਾ ਤਾਂ ਕਹਿਰ ਢਾਹੁਣ ਲਈ ਬਜਿਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਡੂੰਘਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਖਲੋਤੇ ਇਸ ਸੂਬੇ ਸਰਹੰਦ ਦੀਆਂ ਹਾਂ ਉਖੇੜਨੀਆਂ ਸਨ। ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਇੰਟ ਪੱਟਣੀ ਸੀ।
ਖਾਲਸਾ ਗੁਰਮਤਾ ਕਰਕੇ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਤੂਫਾਨ ਮਚਾ ਦੇਣਾ ਹੈ।
“ਯਾਦ ਰਹੇ ਸਿੰਘ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇਗੇ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ
