"ਬੇਸਕ ਸਹੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਤੁਸੀਂ" ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਬੋਲੇ।
"ਪਰ ਫੇਰ ਸਾਨੂੰ ਕੈਦ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ?"
" ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਕਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉੱਕਾ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਲੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕਾਹਦਾ ਵੈਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਇਜ਼ਤ ਉੱਥੇ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇ " ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਲੇਲੇ।
"ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਤੇਸਾਖਾਨਾ ਅਤੇ ਹੀਰੋ, ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਭ ਕਹਿਣੇ ਇਹਨਾਂ ਬੇਗਮਾਂ ਪਾਸ ਹੀ ਹਨ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ", ਇਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। "ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਵੱਲ ਉੱਚੀ ਨਿਗਾਹ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇਗਾ। ਗਹਿਣੇ ਲਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਰਹੀ
ਕੋਈ ਸਿੰਘ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹੇਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ", ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ। " ਤੁਸੀਂ ਦੇਸੋਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈਏ" ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਜਹਾਨ ਖਾਂ ਦੀ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਜੰਮੂ ਅਸੀਂ ਜੰਮੂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ", ਬੇਗਮ ਬੋਲੀ।
ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਆਪ ਬੇਗਮ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਮੂ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਖਤ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਜਹਾਨ ਖਾਂ ਦੀ ਬੇਗਮ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ,
"ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਸਾਡੇ ਫੌਜਦਾਰ ਇੰਨ ਬਿੰਨ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚੀ ਉਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ"
"ਇਸ ਗੋਲੇ ਅਫਗਾਨਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸੁਖਾਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਬਾਰੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਗਲ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ 'ਸਗ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ: ਵੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਿਆ..
"ਐ ਜਵਾਨ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਤਾਂ ਸੁਣ ਲੈ ਕਿ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ 'ਸਿੰਘ' ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਇਹ ਸਚਮੁੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
