ਫਰਲਿਆਂ 'ਤੇ ਬਣੀ ਕਟਾਰ ਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਖਲਬਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਸਲੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਤਾਂ ਹੋ ਹੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਝੜਪਾਂ, ਗੁਰੀਲਾ ਹਮਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਦਲ ਖਾਲਸੇ ਦੀਆਂ ਭਗੋਤੀਆਂ ਮਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ।
"ਜੇ ਕੋਈ ਚੜ੍ਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹੇ", ਦਲ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ, ਤਿਆਰੀ, ਰਵਾਨਗੀ, ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇੜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇਕ ਅਫਗਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬੋਲਿਆ।
ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕਾਬਲ ਜਾਣ ਦੀ ਕਾਹਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਖਾਲਸੇ ਵੱਲ ਸੁਲਹ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜੇ।
ਪਰ... ਦਲ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਏਨੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਫਗਾਨ ਵਕੀਲ ਰਾਹ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿੱਧਰੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸੁੰਮਾਂ ਹੇਠ ਮਿੱਧੇ ਗਏ। ਸੁਲਹ ਵਾਲੀ ਚਿੱਠੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਵਿਚ ਗਵਾਚੀ ਫਿਰਦੀ ਸੀ।
"ਮਲਬੇ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ ਖਲੋ ਕੇ ਸੁਲਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ", ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੇ।
ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾਂ ਬੜਾ ਸਾਫ ਸੀ, ਸੋ ਅਬਦਾਲੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਈ ਕਰੜੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
ਜਹਾਨ ਖਾਂ, ਸ਼ਾਹ ਵਲੀ, ਬੁਲੰਦ ਖਾਂ, ਨਜ਼ੀਬ ਖਾਂ ਤੇ ਸਣੇ ਅਬਦਾਲੀ, ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾ ਸਾਫ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ । ਰਣਾ ਦੇ ਜੇਤੂ ਇਹ ਜਰਨੈਲ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਜਾਣ ਰਹੇ ਸਨ।
ਅਬਦਾਲੀ ਲਸ਼ਕਰ ਅੱਜ ਤਕ ਸੈਕੜੇ ਜੰਗਾਂ ਲੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਏਨੇ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਲ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ ਤੱਕਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਅਬਦਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਰਫਤਾਰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਖਾਲਸਾ... ਉਹ ਤਾਂ ਅਫਗਾਨਾਂ ਲਈ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਾਂਗ ਵਧਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖ ਕੇ ਤਾਂ ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਫਗਾਨ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲ
