ਰਾਤ ਨੇ ਤਾਂ ਕੌਮ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ ਇਸੇ ਰਾਤ ਨੇ ਘੜਨੀਆਂ ਨੇ।" ਬਾਬਾ ਮੇਰੀ ਕਾਹਲ ਦੇਖ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
"ਫੇਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਬਾਰੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ ?". ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।
"ਕਈ ਦਹਾਕੇ ਲੱਗੇ ਹਨ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋਏ। ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦੇ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਤਾਂ ਸੁਣ ਲਓ ਮਗਰੋਂ ਏਥੇ ਹੀ ਆਓਗੇ...। ਹਰ ਸਿਖ ਬਾਲ ਨੇ ਏਥੇ ਆਉਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਬਾਲ ਨੇ ਸਰਦ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਠੰਡੀ ਰਾਤ ਦਾ ਸੇਕ ਮਾਨਣਾ ਹੈ. ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ਼ ਦੇ ਪਾਲੇ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜ਼ਰੀ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਬਾਬਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨਿੱਘੇ ਜੁਅਰਤ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗ ਕੇ ਕੱਟਣੀਆਂ ਹਨ। ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਸਵਾ ਸਵਾ ਮਣ ਦੇ ਪੀਸਣ ਪੀਂਹਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਦਾਂ ਵਿਚ ਸੋਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਤਾਂ ਸੌਖੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬੀਤਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪੁੱਤਰੋ... ਇਹ ਤਾਂ ਕੌਮ ਦੇ ਪਿੰਡਿਆਂ 'ਤੇ ਉੱਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ। ਨਾਲ ਰੱਖਣੀਆਂ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਨੇ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਬਾਲ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਰਾਤਾਂ ਵੱਲ ਕੰਡ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਿਨ ਹਨੇਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ", ਬਾਬੇ ਦੀ ਸੁਰਤ ਮੁੜ ਸਿਦਕਾਂ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।
"ਸਤਿਬਚਨ ਆਖ ਪੁੱਤਰਾ ਸਤਿਬਚਨ ਸਿਖ ਕਥਾ ਸਤਿਬਚਨ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਕਥਾ ਕਰਦੇ ਕਥਾਕਾਰ ਨੂੰ ਟੋਕੀਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਡਾ ਇਹੀ ਵਿਰਸਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਤਵਾਰੀਖ ਵਿਚ ਜਦ ਜਦ ਵੀ ਅਸੀਂ ਸਤਿਬਚਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤਰਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅੱਗੋਂ ਕਰਾਂਗੇ, ਖਵਾਰ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਕਥਾ ਵਿਚ ਬਸ ਹੁੰਗਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 'ਕਿਉਂ' ਨਹੀਂ ”, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੁਣਿਆਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਪਰ ਕੰਦੀ ਬਾਬਾ ਹੌਲੀ ਦੇਣੇ ਇਹ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਬੋਲ ਗਿਆ।
"ਪਰ ਕੰਦੀ ਬਾਬਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ, ਓਹਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ... ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ ?", ਐਸੇ ਤਰਕ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਪਰ ਬਾਬੇ ਦੇ ਬੋਲ "ਸਤਿਬਚਨ ਆਖ ਪੁੱਤਰਾ... ਸਤਿਬਚਨ", ਇਕ ਦਮ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜੇ ਤੇ "ਸਤਿਬਚਨ ਬਾਬਾ
