ਵਿਚ ਹੀ ਸੁੰਗੜ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਬੇਰੋਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਲ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗਿਣਤੀ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਤਕ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਪਠਾਨਾ ਦੇ ਸਿਰ ਲਾਹ ਧਰੇ ਸਨ।
ਕਿਆ ਚਾਲ ਸੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਖੰਡੇ ਦੀ, ਜਮਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ਜਹੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਲਮਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਅੱਖਰ ਵਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸੇ ਸੋਹਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਜੰਗ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਜਾਲ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕੇ।
"ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅੱਠ ਸੇਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ", ਇਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਬੋਲਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਅਤਾਈ ਖਾਨ ਸੀ।
“ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਖੰਡਾ ਕਹਿੰਦੇ 'ਠਾਰਾਂ ਸੇਰ ਦਾ ਹੈ", ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੜ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਅਫਗਾਨ ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
ਅਤਾਈ ਖਾਨ ਆਇਆ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਆ ਕੇ ਕੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਹੜਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਅਸਤ੍ਰ ਸੀ... ਤੇ ਜੇ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਅਸਤ੍ਰ ਵੀ ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ, ਕੀਤਾ ਪ੍ਰਣ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਕੌਲ਼ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਹੀ ਪਾਵਾਂਗਾ, ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਇਹੋ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਪਰ ਇਹ ਕੀ... ਇਹ ਤਾਂ ਗਜ਼ਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ... ਇਕ ਪਠਾਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਵਾਰ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਲਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਤਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਤਾਂ ਵਿਚੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਖ ਪ੍ਰਣ ਪਾਲਨ ਲਈ ਜਾਨ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਪ੍ਰਣ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਦੇਹ ਪਠਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਈ ਸੀ। ਇਕ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਹ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਭੱਜਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚੋਂ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਧੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ,
"ਬਾਬਾ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤਾਂ ਹਜੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ. ਇਹ ਕੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤ ਗਿਆ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਣ..."
ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਧੜ੍ਹ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਹੋਈ। ਸੀਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।
"ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀਓ ਮਹਾਰਾਜ"
