ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਵਣ ਦਾ ਦੁੱਖ ਪਿੱਛੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਾਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਅੱਗੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਜੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮਹੌਲ ਐਸਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਆਂਵਦਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸੁਣਦਾ ਸਾਂ । ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਕਿਧਰੇ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੌਜੂ ਈ ਨਾ ਬਣਵਾ ਲਵਾਂ।

ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਨੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਆਪਣਾ ਜੌਹਰ ਈ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਹਯਾਤੀ ਕੁੱਝ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ।" ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਵੀਂ ਤੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਏ।

ਉਹਨਾਂ ਫੇਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ "ਬੰਦਾ ਗਹੁ ਕਰੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਆਂ।" ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਏ ਵੱਲ ਈ ਵੇਖੋ । ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਕਿ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਦੇ ਜੌਹਰ ਹੈਣ।"

ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀ, ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਭਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੀ ਪਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਦੀ ਸੋਚਿਆ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਕਿੰਜ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਏ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਮੈਂ ਡਟ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਅਦਬ ਪਾਰੋਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਪਾਰੋਂ ਚੁੱਪ ਈ ਰਿਹਾ।

ਸ਼ਾਮ ਹੋਵਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਦੋ ਅਜੇ ਜਿਹੜੇ ਬੈਠੇ ਸੀ, ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਆਪ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ "ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਅਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹਦਾ ਆਂ"। ਬਾਕੀ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਉੱਠਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਤੂੰ ਜ਼ਰਾ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹ ਲਿਆ ਦੇ । ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੀ ਲੈ ਆਵੀਂ ।" ਮੈਂ ਦੋ ਗਲਾਸ ਚਾਹ ਦੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੈਂ ਵੀ ਚਾਹ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਐਵੇਂ ਤੁੱਕਾ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ। ਤੂੰ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿ ਸਕਨਾ ਏਂ। ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਗਵੈੜੀ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਏ।"

ਮੈਂ ਅਦਬ ਨਾਲ ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, "ਪਰ ਮੈਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।"

“ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਜਾਣਨਾ ਏਂ। ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਏ।" ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਦੱਸਿਆ- ਆਮ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਫਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਅਫ਼ਸਾਨੇ ਤੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀ ਅਸਲੂਬ ਹੋਏ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ!

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਲਗਦੀਆਂ ਸਨ । ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਬੜੇ ਏਤਬਾਰ ਤੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਤੇ ਗਵੈੜੀ ਬੰਦਾ ਬੈਠਾ