ਫਿਤਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਇਨਸਾਨ ਇੰਜ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਰੱਖਦੇ ਨੇ । ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਏਸ ਅਮਲ ਨਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਚ ਪਿਆ ਸਿੱਖਨਾ ਵਾਂ ਤਾਂ ਜੁ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾ ਹੋਵੇ ।" ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਕੁੱਝ ਬੁਝੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਮੈਂ ਗੱਲ ਵਲਾਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, "ਉਸਤਾਦ ਜੀ! ਏਨਾ ਵਧੀਆ ਹਾਂਡੀ ਪਕਾਵਣ ਦਾ ਵੱਲ ਤੁਸਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਏ ?"

ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਫੇਰ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਈ ਆ ਗਿਆ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, "ਹਾਂ ਬਈ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ । ਸਭ ਤਿਆਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ। ਬਹਿ ਜਾ ਹੁਣੇ ਚੱਲਨੇ ਆਂ।”

ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ ਕਾਹਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਏ ? ਪਰ ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ । ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਵਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, "ਮੈਂ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਰਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੇ ਜਾਣਾ ਏ ।" ਜਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ, "ਅੱਜ ਜ਼ਰਾ ਬਾਹਰ ਜਾਵਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਪਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਂ ਯਾਰ ।" ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਬੋਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਠਣ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜੇ ਤੀਕਰ ਉਦਾਸ ਨੇ, ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੈਨੂੰ।

ਹੁਜਰੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸਾਂ ਮੰਟੋ ਪਾਰਕ ਵੱਲ ਆਏ। ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ, ਫੇਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ । ਕੁੱਝ ਗੰਡੇਰੀਆਂ ਲਈਆਂ ਤੇ ਚੂਪਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ ! ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਹਾਂਡੀ ਪਕਾਵਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।"

"ਜੀ, ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਖੌਰੇ... ਮੈਂ ਫੇਰ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।"

“ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ। "ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਚੰਗੀ ਹਾਂਡੀ ਪਕਾਵਣ ਦੀ ਜਾਚ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਏ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਖੇਂਗਾ ਮਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਵੱਲ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ, ਗਰੀਬ ਦੇ ਘਰ ਤਾਂ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਆਟਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਚੰਗੀ ਹਾਂਡੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ।"

"ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਅਸੀਂ ਦਰਜੀ ਹੁੰਨੇ ਆਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਧੋਬਣ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ ਤੇ ਸਾਊ ਢੱਗੇ ਵਾਂਗਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਿਲਕੁਲ ਸਿਰ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ । ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਚਲਾਕ ਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਸੀ । ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਧਰੀ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਇੰਜ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਾਦਾ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਪੈਸੇ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ। ਖੋਹ ਮਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਦਾਅ ਦੱਪਾ ਵੀ ਲਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਦਾਦਾ ਜ਼ਾਲਮ ਤੇ ਬੇ-ਦਾਤਾ, ਪਿਉ ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ, ਸਾਊ, ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੂੰ