ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਸੀ।"

ਉਸ ਦਿਨ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਸਭ ਕੁੱਝ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਰੋ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਚੰਗੇ ਲਗਦੇ ਸਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਮੁੰਡੇ ਆਵਦੇ ਜਾਂਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਾਣੀ ਅੱਖ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਭਲੇ ਤੇ ਮਾਸੂਮ ਜਾਪਦੇ ਸਨ ।

ਕੁੱਝ ਟੋਲੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਫੋਟੋ ਬਨਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਮਗਨ ਤੇ ਕਹਿਕਹੇ ਲਾਂਵਦੇ ਸਨ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ ? ਬੜੇ ਬੁਰੇ ਦਿਨ ਸਨ ਉਹ! ਘਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਕੇ ਤੇ ਪਿਉ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ । ਪਿਉ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਘੁੱਟ ਲਵਾਂਦਾ ਤੇ ਆਖਦਾ, ਫੜ ਪੀ ਘੁੱਟ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਹੋ ਜਾਹ। ਚੌਧਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਮਾਂ ਜੂਠ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੈ ਆਂਵਦੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਰੋਟੀ ਵੀ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ । ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਮਾਸੀ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਵਣ ਉੱਤੇ ਪਿਉ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਦਰਜ਼ੀਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ । ਜਦ ਕੰਮ ਜਿਆਦਾ ਆਂਵਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਈ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ । ਛੁੱਟੀ ਕਾਰਨ ਮੈਥੋਂ ਸਕੂਲ ਛੁੱਟ ਗਿਆ।

ਜਦ ਕੰਮ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਯਾ ਕੰਮ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਫੇਰ ਅਗਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇੰਜ ਈ ਮੈਟਰਿਕ ਤੀਕਰ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੱਠ ਕੁ ਸਕੂਲ ਬਦਲੇ ਹੋਸਨ ਮੈਂ । ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਬੜਾ ਹੀ ਖਬੀਸ ਸੀ । ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਹੁੱਕੇ ਦਾ ਪਿਆਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੈਂ ਪਿਉ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ, ਸਕੂਲ ਨਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਸਟਰ ਪੰਜ ਚਾਰ ਸਕੂਲੀਏ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੁੱਕਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੇ ਸੋਟਾ ਸੀ। ਪਿਉ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਲੱਤਾਂ ਤੋਂ ਫੜਿਆ, ਕਿਸੇ ਬਾਹਵਾਂ ਤੋਂ। ਮਾਸਟਰ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਫੇਰ ਕੁੱਟਿਆ।

ਉਦੋਂ ਸਾਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਈ ਤਸ਼ੱਦਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਬਾਲਾਂ ਉੱਤੇ। ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ ! ਅਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਹਯਾਤੀ ਵਿੱਚ ਤਸ਼ੱਦਦ ਈ ਤਸ਼ੱਦਦ ਏ। ਬਾਲਪੁਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਰਨ ਤੀਕਰ ਕੁੱਟ ਈ ਪੈਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ। ਜ਼ਿਹਨੀ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏ। ਸਾਡੇ ਗਲੀਆਂ ਮਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਫੇਰ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੰਡ ਦੇਨੇ ਆਂ। ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਇਹ ਈ ਖਿਆਲ ਏ। ਅਸੀਂ ਤਸ਼ੱਦਦ ਪਸੰਦ ਆਂ ਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਵੰਡਦੇ ਰਹਿਨੇ ਆਂ।"

ਕੁੱਝ ਬਾਲ ਅਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਗੇਂਦ ਵੱਜਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਹੁਜਰੇ ਵੱਲ ਟੁਰ ਪਏ। ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਬੋਲੇ, "ਇਹ ਵੇਖ ਲੈ ਅਸਾਡੀ ਤਰਬੀਅਤ ਦਾ ਹਾਲ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ। ਪਾਰਕਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੈਲ ਸਪਾਟੇ ਵਾਸਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਆ ਕੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਏ। ਜੇ ਰੋਕੋ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ