ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਯਾ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹੀਅਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਣਾ ਈ ਸੱਚੀ ਸੂਰਤ ਤੇ ਸੱਚਾ ਇਲਮ ਏ, ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਹੈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ । ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸਤਾਦ ਲੋਕ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਜੌਹਰ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਈ ਭੈੜਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਏ।

ਉਹਨਾਂ ਫੇਰ ਆਖਿਆ, "ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਮਝ ਕੇ ਵੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਤੇ ਮੁਤਾਲੇ ਦੀ ਲੋੜ ਰਹਿੰਦੀ ਏ ਕਿਉਂ ਜੁ ਇਨਸਾਨੀ ਜਿਹਨ ਬਹੁਤ ਪੇਚੀਦਾ ਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਜ਼ਹਾਲਤ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਤੇਰੀ ਸਲਾਹੀਅਤ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵਹਿਮ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ !"

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਆਖਣਾ ਕਿ, "ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ" ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਆਈ। ਉਹ ਵੀ ਤਾਂ ਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, "ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ।”

ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ -"ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸਿਵਾਏ ਤਲਖੀ, ਕੜੱਤਣ ਤੇ ਬੇਸਕੂਨੀ ਦੇ ।" ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਂਜ ਦਾ ਉਂਜ ਏ, ਸਗੋਂ, "ਕੁੱਝ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ" ਦਾ ਅਜ਼ਾਬ ਹੋਰ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ।

"ਕੁੱਝ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ" ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈ ਰਿਹਾ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਾ-ਸਮਝੀ, ਕੁੜੱਤਣ ਤੇ ਤਲਖ਼ੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤਲਖ਼ੀ ਯਾਂ ਕੁੜੱਤਣ ਤਾਂ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੱਜਾਂ ਮਾਰਦੀ ਏ । ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੰਦਾ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਕੱਢਦਾ ਏ, ਫੇਰ ਹੌਲ਼ੀ ਹੌਲ਼ੀ ਸਹੀ ਸਿਮਤ ਵੱਲ ਆਪੇ ਈ ਟੁਰ ਪੈਂਦਾ ਏ । ਪਹਿਲੇ ਮੈਂ ਇੰਜ ਈ ਕਰਦਾ ਸਾਂ । ਗੁੱਸਾ ਆਵਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ। ਮਾਸਟਰ ਵਹਾਬ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਟੇਲਰਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿੱਖਦਾ ਸਾਂ। ਉੱਥੇ ਸਿਆਸੀ ਲੋਕ ਆ ਕੇ ਬੈਠਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਮਾਸਟਰ ਵਹਾਬ ਆਪ ਵੀ ਦਹਿਰੀਏ ਅਤੇ ਸੈਕੂਲਰ ਖਿਆਲਾਤ ਦੇ ਸਨ । ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਆਕੇ ਬੈਠਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਹੁੰਦੀ ਬਹਿਸ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਜੋੜ ਜੋੜਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸਾਂ । ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਇੰਜ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮੇਰੇ ਜੋੜ ਮੀਆਂ ਇਫ਼ਤਖਾਰ ਦੀਨ ਨੇ ਸੁਣ ਲਏ। ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਮਾਸਟਰ ਵਹਾਬ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਸਵਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੂਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀਆਂ ਤਹਿਰੀਕਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੀਆਂ ਇਫ਼ਤਖਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਅਖ਼ਤਰ ਤੈਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਏ।" ਏਨੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਏ। "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਲੱਗਦਾ ਏ ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਰਿਹਾ ਹੋਣਾ ਏ", ਮੈਂ ਵੀ ਹੱਸ ਪਿਆ।

ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਕਦੇ ਮਹਿਫ਼ਲ ਫਿੱਕੀ ਪੈਣ ਲੱਗੇ ਯਾ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਅਫ਼ਸੁਰਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਮਹੌਲ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ । ਉਹਨਾ ਦਾ ਆਖਣਾ ਸੀ ਕਿ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਈ ਚੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ । ਏਸ ਕਾਇਨਾਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹਾਸਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।