ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਮੌਲਵੀ ਨੂੰ ਜਾ ਆਖਿਆ ਕਿ ਦਰਜੀਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਚਿਰਾਗ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਕਰਦਾ ਏ, ਇੰਜ ਅਸਾਡੇ ਅਕੀਦੇ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਹੁੰਦੀ ਏ । ਏਸ ਲਈ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਈ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮੌਲਵੀ ਦੀ ਨਕਲ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੌਲਵੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੌਰੇ ਕੀ ਆਇਆ। ਉਹ ਚਾਹਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਰਈ ਸਜ਼ਾ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਹੜਾ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ? ਦਾਦਾ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਈ ਮੈਥੋਂ ਉੱਖੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਗਰੀਬ ਪਿਉ ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਈ ਸਾਊ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਬੰਦਾ ਸੀ । ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੌਲਵੀ ਆਖਿਆ, "ਗੱਟੂ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਏ, ਉਹਨੂੰ ਕਰਨ ਦਿਉ ਅੱਜ ਨਕਲਾਂ ਕਰਦਾ ਏ, ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਅਸਲਾਂ ਵੀ ਕਰੇਗਾ।" ਮੇਰਾ ਮਾਂ ਪਿਉ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਲਾਹਮੇ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ । ਫੇਰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਈ ਸਕੂਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋਏ, ਵਜ੍ਹਾ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ ਨਾ! ਜ਼ਰਾ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਸਲੂਕਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੀਹਨੂੰ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਫਤੂਈ ਵੀ ਆਖਦੇ ਸਨ । ਸਲਾਈ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੁਰਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਸਲੂਕਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਕਈ ਕਈ ਰੰਗ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਮੇਰੇ ਸਲੂਕੇ ਤੇ ਕੱਛੇ ਵਿੱਚ। ਮੇਰੇ ਲੱਕ ਕੱਛਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਕੱਪੜੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਟਿੰਡ ਮੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਈ ਸੀ । ਘਰ ਤੇਲ, ਸਾਬਣ, ਤੌਲੀਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੋਦੇ ਰੱਖੀਏ ਤੇ ਵਾਹੀਏ। ਮੈਂ ਗੋਲ ਮੋਲ ਤੇ ਚੌੜਾ ਚਕਲਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾਂ । ਮਧਰਾ ਤੇ ਮੋਟਾ ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਆਂ, ਤੂੰ ਵੇਖ ਈ ਰਿਹਾ ਏਂ।" ਮੈਂ ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੱਸ ਪਏ। "ਏਸ ਲਈ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਗੱਟੂ ਆਖਦੇ ਸਨ।"
"ਪੁੱਠੇ ਸਿੱਧੇ ਜੋੜ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਈ ਜੋੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ। ਘਰ ਦਿਆਂ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੰਗਵਾਣੀ, ਸਬਜ਼ੀ ਵਗੈਰਾ ਤੇ ਮੈਂ ਜੋੜ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਣਾ:
ਲੈ ਆਂਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਮੈਂ ਭੱਜ ਕੇ
ਸਾਰੇ ਖਾਓ ਰੱਜ ਕੇ
ਬਾਕੀ ਰੱਖੋ ਕੱਜ ਕੇ
ਬੱਸ ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਤੁਕਬੰਦੀ ਈ ਮੈਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦੀ, 'ਵੇ ਚਿਰਾਗ਼, ਤੈਨੂੰ ਜੋੜ ਜੋੜਨ ਦਾ ਖਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। "ਹਾਂ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਮੈਂ ਖਬਤੀ ਸਾਂ। ਮੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਦੁਖੀ ਸੀ । ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਈ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੜੱਤਣ ਸੀ । ਜਿਹੜੀ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਦੀ ਕੁੜੱਤਣ ਆਪਣੀ ਮਹਿਰੂਮੀਆਂ ਤੇ ਭੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਬੇ-ਸ਼ੁਮਾਰ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਮਾਰ ਖਾਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਭਾਂਬੜ ਮੱਚ ਪਿਆ ਏ।" ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਗਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਨਾ ਹੋਵਣ। ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਤਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਬਣੀ ਜਿਹੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ।
ਫੇਰ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਲੇ ਸਾਂ। ਗੱਲਾਂ ਹੋਰ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗੱਲ ਫਿਰ ਕੇ ਅਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੱਸਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਜੇ ਮੈਂ
