ਕੱਚੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਤਾਂ ਹੁਜਰਿਓਂ ਬਾਹਰ ਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਝੱਟ ਦਾ ਝੱਟ ਬਹਿ ਕੇ ਨਿੱਕਲ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਕੱਚੀ ਜ਼ਮਾਨਤ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਟੁੱਟ ਸਕਦੀ ਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਏਸ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹਿਣ ਨਾਲ ਅਸਾਂ ਵੀ ਫੜੇ ਜਾਈਏ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।

ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਈ ਕਰੀਬੀ ਲੋਕ ਸਨ ਉਹ ਤਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਡਰਾਂਵਦੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ ਕਿ ਏਸ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਕੋਈ ਏਤਬਾਰ ਨਹੀਂ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਲਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋਬਾਰਾ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਵੇ। "ਤੁਸਾਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲਹੌਰੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਲਹੌਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਅਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਘਰ ਆ ਜਾਓ ।"

ਦਰਵੇਸ਼ ਸਭ ਨੂੰ ਅੱਛਾ ਅੱਛਾ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਸਭ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾ ਆਖੀ ਕਿ ਉੱਠੋ ਜੀ, ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਾਂਗਾ।

ਦਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਆਖਣਾ ਸੀ, "ਇਹ ਹਕੂਮਤ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਰਹਿੰਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਏਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇਹਤਰਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਪਰ ਇਹ ਆਪਣਾ ਕਾਨੂੰਨ ਆਪ ਤੋੜੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ । ਇਹ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਾਮੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ, ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ । ਏਸੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ ਕਿ ਹਕੂਮਤ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਜੇ ਇਹ ਹਕੂਮਤ ਮੁਹੱਜ਼ਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਉਸ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਬਣਾਵਂਦੇ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਸਲਾ ਪਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਹਦੇਪਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ ਏ।"

ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਮ 'ਇਹ ਕੀ ਕਰੀ ਜਾਨਾ ਏਂ ਪਹਿਲੇ ਮਈ ਦੇ ਜ਼ਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਨਜ਼ਮ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ । ਲੋਕਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਜਿਸ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹ ਨਜ਼ਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਜ਼ਬਾਨ ਵੀ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ, ਪਰ ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਲਲਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਅਸਲਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਕੇਸ ਬਣਾਵਣਾ ਚਾਂਹਦੀ ਸੀ।

ਦਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਆਖਣਾ ਸੀ, "ਜੇ ਮੇਰੇ ਹੁਜਰੇ ਦਾ ਬੂਹਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਟੈਂਕ ਨਿੱਕਲਦੇ, ਛੱਤ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਨਿੱਕਲਣੇ ਸਨ।"

ਏਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਦਰਵੇਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਗਏ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਨਾ ਏਂ ? ਇੰਜ ਤਾਂ ਅਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਏ। ਜਿਹੜਾ ਤਸ਼ੱਦਦ ਅਸਾਡੇ