ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਜਾਂਜੀ ਸਨ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਵੀ।

ਮੇਰੇ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਸ਼ਈਆ ਹੋ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ । ਵੱਡਾ ਮਾਮਾ ਵੀ ਸ਼ਈਆ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਨਿਕਾਹ ਲਈ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮੌਲਵੀ ਸ਼ਈਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੁੰਨੀ ? ਜਿਹੜਾ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਜਵਾਬ ਸੀ । ਸ਼ਈਆ ਮੌਲਵੀ ਉਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੇਰਾ ਜਾਣੂੰ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹਾਸਾ ਮਖੌਲ ਕਰ ਲਾਈਦਾ ਸੀ । ਛੋਟੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਬੇਲੀ ਸੀ ਉਹ ਮੌਲਵੀ।

ਮੌਲਵੀ ਨਿਕਾਹ ਪੜ੍ਹਾਵਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਪਹਿਲੇ ਮੌਲਵੀ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਈ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਰਈਅਤ ਸੀ ਉਹਦੀ। ਪਹਿਲੇ ਨਿਕਾਹ ਵੇਲੇ ਮੌਲਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜ ਕਲਮੇ ਪੜ੍ਹਾਏ। ਈਮਾਨ ਦੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਹੈ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਮੌਲਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੋਤੇ ਵਾਂਗਰ ਮੈਂ ਮੁਣ ਮੁਣ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ । ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਰਟਾਵਣ ਤੇ ਫੇਰ ਆਪ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਮੌਲਵੀ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਏ।" ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਉਸ ਇੰਜ ਈ ਆਖਿਆ ਸੀ।

ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਈਆ ਮੌਲਵੀ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਆਪੇ ਆਪ ਈ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਮੌਲਵੀ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਏ", ਮੈਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਂ। ਹੌਲੀ ਜੇਹੀ ਆਖਿਆ। "ਭਲਾਂ ਜਦ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਤੂੰ ਆਪੇ ਈ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਏ, ਇਹ ਵੀ ਆਖ ਛੱਡ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਏਂ!" ਨਾਨਕਾ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਮੌਲਵੀ ਨਾਲ ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੈ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਛਿੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪੈਣੇ ਸਨ।

ਮੌਲਵੀ ਮੈਨੂੰ ਘੂਰੀ ਕੱਢ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਬੇਸ਼ਰਮ ਨਾ ਬਣ। ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ।"

ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕੇ । ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਕੰਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਤਾਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਤੀਕਰ ਗੱਲ ਅੱਪੜੀ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਮੈਂ ਸਾਊ ਬੰਦੇ ਵਾਂਗਰ ਕਬੂਲ ਕਬੂਲ ਕਬੂਲ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਨਕਾਹ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਉੱਤੇ "ਖ਼ਤਮ" ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਹੋਈ।

ਮੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਲਾਂ ਤੇ ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਘਰ ਵਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਬੈਠਿਆਂ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਅਸਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰੋਟੀ ਖਾ ਰਹੇ ਸਾਂ । ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਵੰਦਿਆਂ ਈ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, "ਜਾ, ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਹੋਰ ਲੈ ਆ।" ਅੱਜ ਰੋਟੀ ਬਾਜ਼ਾਰੋਂ ਆਈ ਸੀ । ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਹੋਰ ਲੈ ਆਇਆ।

ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ ਢਾਈ ਵਜੇ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋਣਾ ਏ। ਬਾਹਰ ਅੰਤਾਂ ਦੀ