ਬੱਸ ਦਾ ਡਰਾਈਵਰ ਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿ ਕੀ ਜਵਾਨੀ ਏ ਗੱਭਰੂ ਦੀ ! ਏਨੀ ਛੇਤੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਿੰਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਸਕਦਾ।

ਹਕੀਮ ਬਾਰੇ ਏਨੀਆਂ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬੜਾ ਹਾਸਾ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਹਕੀਮ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਏਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿ ਮੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਆ ਰਹੀਆਂ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਤੀਜੀ ਵੱਧ। ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ ! ਜੇ ਤੂੰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਣੀ ਏਂ ਤਾਂ ਏਹੋ ਜੇਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਿਆ ਕਰ। ਕਰੈਕਟਰ ਵੇਖਿਆ ਕਰ । ਬੜਾ ਸਵਾਦ ਮਿਲਦਾ ਏ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਮਝ ਲੱਗਦੀ ਏ।"

“ਵਾਹ ਉਸਤਾਦ ਜੀ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤੇ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਏ।” ਕਿਤਾਬ ਲੱਭਣੀ ਭੁੱਲ ਕੇ ਅਸਾਂ ਫੇਰ ਹਕੀਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਮੇਰੀ ਹਯਾਤੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਰਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕੈਸਾ ਲੰਘਿਆ ਏ ? ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੱਸਿਆ ਏ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ!"

“ਮੇਰੀ ਹਯਾਤੀ ਕਿਹੜੀ ਹਯਾਤੀ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ?" ਮੈਂ ਆਖਿਆ। "ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਰੁਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇੰਜ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਲ ਸਾਂ । ਵੱਗ ਮੰਗੂ ਵੀ ਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਵਾਂ ਤੇ ਵਾਹੀ ਫਾਂਡੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਏ । ਰਾਜਾਂ ਮਿਸਤਰੀਆਂ ਮਗਰ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਘਰ ਬਣਵਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਵਾਂ। ਦਿਹਾੜੀ ਦੱਪਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਵਾਂ।"

ਵੱਗ ਉੱਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਵਾਰਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੀਣੀਆਂ, ਢੈਲੀਆਂ, ਢਿੱਡਲਾਂ, ਪੰਜ ਕਲਿਆਣੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਕੇ ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਦੀ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਆ। ਮੇਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਗੋਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਪੇਂਡੂ ਰਹਿਤਲ ਤੇ ਢੇਰ ਡੰਗਰਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਥੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਸਾਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਆਪ ਭੇਡਾਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਰੰਗ ਰੂਪ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੱਸਿਆ।

'ਕਮਾਲ ਏ' - ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ। ਇਹ ਬੰਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਮੈਥੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਮਝਦਾ ਏ।

ਉਹਨਾਂ ਵਾਹੀ ਬੀਜੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਗੱਡ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ । ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਡਾਢਾ ਜਾਣੂ ਸਾਂ । ਉਹਨਾਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਇਹ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਆਵੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਮਸਲਨ, ਗੱਡ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ- ਪੰਜ, ਪੰਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਵੇਂ ਜੋਤਰ, ਜੂਲਾ, ਅਰ, ਨਾਭ, ਮੁੰਨਾ, ਧਰ, ਭੜੈਲ ਦਾ ਕਲ, ਲਾਰ, ਘਾਸਾ, ਲਾਦੂ