ਨਹੀਂ।

ਮੈਂ ਵੀ ਤੇ ਫੇਰ ਹਰ ਨਿੱਕਾ ਵੱਡਾ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਏਨੀ ਕਮਾਈ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਪਹਿਲੋਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਟਾਂਗਾ ਘੋੜਾ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲੈ ਆਏ। ਮੇਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਏ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਲੱਭ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਰ ਹੋਣਾ ਈ ਵੱਡੇ ਹੌਂਸਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਏ।"

“ਏਥੇ ਸ਼ੇਅਰੋ ਅਦਬ ਦੀ ਕੋਈ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਗੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਫਜੂਲ ਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਬੰਦਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਿਜ਼ਕ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਦੁਕਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਵਜੋਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗ਼ੱਦਾਰ ਵਤਨ ਦਾ ਠੱਪਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਕਲਾਮ ਤੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਦਾ ਉਹ ਮਸੌਦਾ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ । ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਜਾ ਮਿਲੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ । ਮੇਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕਲਾਮ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਲ ਈ ਉਹ ਕਲਾਮ ਜਿਹੜਾ ਮੈਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਮੁਸ਼ਾਇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ। ਫੇਰ ਮੈਂ ਏਥੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਕਰਾਚੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਲਹੌਰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਆਂਵਦਾ ਸੀ । ਪਰ ਕੀ ਕਰਦਾ (ਉਸਤਾਦ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਆ ਗਏ ਸਨ।) ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਫੁੱਟਪਾਥਾਂ 'ਤੇ ਬੂਟ ਪਾਲਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸਾਂ, ਫੇਰ ਇੱਕ ਫਿਲਮਸਾਜ ਨਖ਼ਸ਼ਬ ਨਾਲ ਰਹਿ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਉਹ ਬੜਾ ਬਦਤਮੀਜ਼ ਤੇ ਮਗ਼ਰੂਰ ਭਈਆ ਸੀ । ਉਹਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਲਾਂਚ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਮਗਲ ਕਰਕੇ ਲੈ ਆਇਆ ਸਾਂ । ਏਸ ਗੱਲੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਪਰ ਜਬਾਨ ਦਾ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਸੀ । ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਐਵੇਂ ਈ ਲਾ-ਪਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਲਮ 'ਮੈਖ਼ਾਨਾ' ਬਣਾਵਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੁੱਝ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਈ ਇੰਚਾਰਜ ਸਾਂ । ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ-ਬੈਠਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਅਲਿਆਸ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਵੱਡੀ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ । ਨਖ਼ਸ਼ਬ ਆਖਿਆ, “ਯਹਾਂ ਕਿਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕੇ ਬਾਪ ਕਾ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਤਾ ਬਲਕਿ ਮੁਝੇ ਤੋ ਕਿਸੀ ਕਾ ਬਾਪ ਨਜ਼ਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਤਾ।"

ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਰ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਫ਼ਾਈਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਮਾਰੀ ਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਕਹਿੰਦਾ ਈ ਰਹਿ ਗਿਆ, "ਉਸਤਾਦ, ਮੈਂ ਤੁਝੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਹਾ ।” ਪਰ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, "ਕਿਸੇ ਭਈਏ ਦਾ ਪਿਉ ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਹੈ । ਲਹੌਰ ਦੀ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਦਾ ਨਾਂ ਦਰਜ ਏ।”

ਮੈਂ ਫੇਰ ਲਹੌਰ ਆ ਗਿਆ । ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸੀਤ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਪੈਸਾ ਧੇਲਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਗੱਪਾਂ