ਰਿਹਾ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਲਹੌਰ ਲੱਭਦੀ ਰਹੀ। ਆਖ਼ਰ ਡੇਢ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ ਮੈਨੂੰ ਲਹੌਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ। ਉਹਦੇ ਕੁੱਛੜ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਵੀ ਸੀ ਚਾਰ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ। ਰਾਤ ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਈ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਲਹੌਰ ਆਵਣ ਲਈ ਏਥੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਈ ਗੱਡੀ ਉੱਤੋਂ ਲਹਿਣਾ ਸੀ। ਇੰਜ ਉਹ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੀਕਰ ਹਰ ਆਵਣ ਜਾਵਣ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।

ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਾਂ । ਮਹੌਲ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀ ਬਹੁਤ ਈ ਵਧ ਗਈ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੁੰਡਾ ਕੈਸਾ ਸੀ । ਪਿਉ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦੇ ਪਰਨੇ ਦੀ ਕੰਨੀਂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਮੁੰਡਾ ਸਾਰਾ ਫਿੰਮਣੀਆਂ ਫੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਸੀ ਉਹਨੂੰ । ਪਾਕ ਵਗ ਰਹੀ ਸੀ ਸ੍ਰੋਮਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁੱਕ ਕੇ ਸੰਗਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ।

ਮੈਂ ਦੋਵਾਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਮੁੱਕਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਂ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੜ ਪਿੱਛੜ ਈ ਇਹ ਜੱਗ ਛੱਡ ਗਏ।"

ਗੱਲ ਅੱਗੇ ਟੋਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਘਰ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਉੱਜੜ ਗਿਆ। ਪਰ ਲੋਕ ਦੋਬਾਰਾ ਘਰ ਵਸਾਵਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਦੇ ਨੇ ?"

“ਓਏ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਾਦੀ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਫੇਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਸਮਝੌਤੇ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਸਾਂ । ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਕੁੱਝ ਸ਼ੈਆਂ ਤੇ ਵੇਲ਼ਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵਸਦੇ ਨੇ ।”

"ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤੇ ਮੁੱਕ ਵੀ ਗਿਆ ਏ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਈ। ਮਾਂ ਦਾ ਆਖਣਾ ਸੀ, “ਤੂੰ ਮਾਂ 'ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਕਰਦੇਂ ਝੱਲਿਆ, ਫੇਰ ਵੇਖਦਿਉਂ ਮਾਂ ਦਾ ਸੀਨਾ ਕਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਏ।"

“ਸੱਚ ਏ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਖ਼ੀਰ ਉਮਰ ਤੀਕਰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਭਾਲਦੀ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਖਦਾ, ਅੱਛਾ ਮਾਂ, ਵੇਲ਼ਾ ਆਵਣ ਉੱਤੇ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ ਵਿਆਹ। ਮਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਂਵਦੀ, ਮੈਂ ਟਾਲ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ।

ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਲਈ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਡਰਦਿਆਂ ਡਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬੰਦੇ ਕੋਲੋਂ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਹਿੰਦੂ ਸੀ ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਤੁਸਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।"

“ਓਏ ਤੂੰ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ, ਲੋਕ ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਪਾਲਣ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਜਵਾਜ਼ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਨੇ। ਉਹ ਤੇ ਸਿੱਖ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਬੜੀ ਈ ਮਸੂਮ ਤੇ ਭਲੀ ਵਿਚਾਰੀ! ਅਫ਼ਸੋਸ ਵਿਚਾਰੀ ਰਹੀ ਈ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।"