ਕੋਈ ਨਹੀਂ । ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।"
"ਜੇ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਏ ਤਾਂ ਲਿਖ । ਜਾਚ ਵੀ ਆਸੀ । ਤੈਨੂੰ ਨਾਵਲ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਤਾਂ ਬਥੇਰੇ ਨੇ।”
“ਹਾਂ ਜੀ, ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪੜ੍ਹ ਲਏ ਨੇ, ਪਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਏ ਤੇ ਲਿਖਣਾ ਹੋਰ ਚੀਜ਼। ਏਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਜਾਪਦਾ ਏ ।"
ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਤੂੰ ਆਖਨਾ ਏਂ। ਹੈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰਾ ਕੰਮ। ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਨਫਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾਵਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਿਨਫ਼ ਏ, ਪਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲਿਖ ਲੈਂਦੇ ਨੇ । ਲੋਕ ਪਏ ਲਿਖਦੇ ਨੇ । ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ ਤੂੰ ਗਹੁ ਕਰੇਂ ਤਾਂ ਲਿਖ ਲਵੇਂਗਾ। ਤੂੰ ਲਿਖ । ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ।”
"ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਆਂ", ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। "ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਲਿਖ ਲਵਾਂਗਾ ?"
“ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਏ ਤੂੰ ਨਾਵਲ ਲਿਖ ਸਕਨਾ ਏਂ। ਜੇ ਤਵਜਹ ਕਰੇਂ ਤਾਂ, ਪਰ ਲਿਖੀਂ ਆਪਣੇ ਵਸੇਬ ਤੇ ਰਹਿਤਲ ਵਿੱਚੋਂ। ਕੋਈ ਮਸਨੂਈ ਚੌਕਠਾ ਨਾ ਘੜੀਂ।
ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਨਾਵਲ ਦਾ ਚੌਕਠਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਵਲ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।
ਮੈਂ ਬੜਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ । ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਚੌਕਠਾ ਸੁੱਝਦਾ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਿਆ। ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਇੰਜ ਸੋਚਦਿਆਂ ਈ ਲੰਘ ਗਏ ਸਨ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਫੇਰ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵਣ ਵਾਲੀ ਗੁਫ਼ਤਗੂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਟੋਟੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੜ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਅਦਬ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿਆਹ ਯਾ ਮੌਤ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਏ, ਜਦ ਕਿ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿਆਹ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ।
ਇਹ ਈ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਇਹਦੇ ਬਾਰੇ ਈ ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਤਾਈ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਔਰਤ ਲੱਗਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਾਏ ਦੇ ਨੱਸ ਜਾਵਣ ਮਗਰੋਂ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਪੋਸਿਆ। ਕਦੀ ਕਦੀ ਆਏ ਤਾਏ ਦੀ ਖ਼ਿਦਮਤ ਵੀ ਦਿਲੋਂ ਜਾਨੋਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
ਨਾਵਲ ਦਾ 'ਤਾਈ' ਨਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਫੇ ਲਿਖ ਪਾੜੇ ਤੇ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਈ ਬਣਦੀ । ਕੋਈ ਚੱਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੱਝ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਨਾਕਾਮੀ ਕਾਰਨ ਫੇਰ ਕਈ ਦਿਨ ਤੀਕਰ ਬੁਝਿਆ ਬੁਝਿਆ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਟੁਰਦਾ ਫਿਰਦਾ, ਉੱਠਦਾ ਬਹਿੰਦਾ, ਜਾਗਦਾ ਸੁੱਤਾ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਈ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਹੱਥ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ।
ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਿਸੇ ਕੁੜੀ ਨੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਿਖ ਕੇ
