ਆਖ਼ਰ ਸੋਚ ਸੋਚ ਕੇ ਇੱਕ ਤੁੱਕਾ ਲਾਇਆ ਕਿ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਜੋਗ ਵਾਸਤੇ ਬਾਲਕ ਨਾਥ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਘੱਲ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਏ। ਹਿੰਦੂ ਜੋਗੀਆ ਫ਼ਲਸਫੇ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਵਾਈ ਏ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਕੋਲੋਂ।
ਹਿੰਦੂ ਜੋਗੀਆਂ ਫਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਇਬਾਦਤ ਏ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਫਲਸਫੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣਾ ਇਬਾਦਤ ਏ। ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹਿੰਦੂ ਜੋਗੀਆ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਖੂਬ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਵਾਈ ਏ। ਆਖ਼ਰ ਔਰਤ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਜੋਗੀ ਕੋਲੋਂ ਈ ਹੀਰ ਵਾਸਤੇ ਦੁਆ ਕਰਵਾਈ ਤੇ ਜੋਗ ਵੀ ਲਈ। ਇੰਜ ਵਾਰਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇਹ ਰਵੱਈਆ ਤਾਂ ਸਲਾਹੁਣ ਜੋਗ ਏ । ਅਸਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਈ ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਟੋਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਏ।
ਏਹੋ ਜੇਹੇ ਮਤਨ ਵਾਲ਼ਾ ਮਜ਼ਮੂਨ ਮੈਂ ਝਕਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੁਜਰੇ ਆ ਸੁਣਾਇਆ। ਹੁਜਰੇ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ । ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੁੱਝ ਸੋਚਣ ਜੋਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਏਂ। ਇਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਲਿਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਘੱਲ ਦਿਆਂਗੇ ।"
ਮੇਰਾ ਹੌਂਸਲਾ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਲਿਖ ਲਿਆਂਦਾ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੀਕਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਛੱਡਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਜਾਇਆ ਹੋਵਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨੂੰ ਤਨਕੀਦੀ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਦੇ । ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਮਜ਼ਮੂਨ ਮੈਂ ਤਨਕੀਦ ਲਈ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
ਮਜ਼ਮੂਨ ਨਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਬੜਾ ਮਾਯੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਏਨੀ ਖੇਚਲ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਮਜ਼ਮੂਨ ਨਾ-ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ। ਮੈਂ ਰੋਵਣਹਾਕਾ ਸਾਂ। ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਈ ਅੱਥਰੂ ਕਿਰਦੇ ਸਨ।
ਹੁਜਰੇ ਆ ਕੇ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਆਪ ਵੀ ਫਿਸ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਂਦਾ ਸਾਂ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਈ ਆਖਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਜੀ! ਮੈਨੂੰ ਮਜ਼ਮੂਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ" ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ।
ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, "ਓਏ ਝੱਲਿਆ, ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀਦਾ। ਤੇਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਮਜ਼ਮੂਨ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ। ਮਜ਼ਮੂਨ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਬਹਿਸ ਦੇ ਪਸ-ਮੰਜ਼ਰ (ਪਿਛੋਕੜ) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਨਕੀਦ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।"
ਫੇਰ ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਨਕੀਦ ਲਈ ਕਿਉਂ ਪੜ੍ਹਵਾਇਆ, "ਮੈਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ।"
"ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛੀਦੀਆਂ”, ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ 'ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਬਿੱਲੀ' ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਿੱਲੀ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਉੱਤੇ ਝਪਟਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰ ਸਿਖਾ ਦਿੰਦੀ ਏ।
