ਮੇਰੇ ਏਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਟਿਚਕਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਹੌਲਾ ਰੱਖ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ! ਜਾ ਉੱਥੋਂ ਦੋ ਚਾਹਵਾਂ ਫੜ ਲਿਆ। ਪੀ, ਤੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਸ਼ ਆਵੇ।"
ਮੈਂ ਚਾਹ ਲੈ ਆਇਆ। ਚਾਹ ਗਲਾਸ ਵਾਲੀ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਚਾਹ ਪੀਵਣ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਮੁੰਡੇ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਉਹ ਗੱਲ ਵਲਾ ਰਹੇ ਸਨ । ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਅਜੇ ਉਹ ਕਿਤਾਬ (ਮੁਕਾਲਮਾਤ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ) ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਮਵਾਦ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਸ ਦਿਨ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਦੇ ਬਾਬ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸੀ ਪਰ ਕਰ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ।
ਲਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲਿਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੀ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਸਾਈਂ ਬੁਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਥੋਂ ਇੱਕ ਨਜ਼ਮ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਮਗਰੋਂ ਸਾਈਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਨਾਵਲ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਛੇੜੀ।
ਸਾਈਂ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਸੂਰਤ ਹਾਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਦੱਸਿਆ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਾਬ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਮਸ਼ਵਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤਨਕੀਦੀ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।
ਤਨਕੀਦੀ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸਾਂ । ਏਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਹੁਜਰੇ ਆਂਵਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਏਥੇ ਮੌਕਾ ਈ ਨਾ ਮਿਲਦਾ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕੋਈ ਗੱਲ ਛਿੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਏਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਆਇਆ ਤਾਂ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ਾਇਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਚਹਿਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੀਤੇ ਸਮਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਮਾਮੇ ਤੀਕਰ ਅੱਪੜ ਗਈਆਂ । ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।
“ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਸਕਾ ਮਾਮਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜੰਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਅਸਾਂ ਘਰੋਂ ਗਰੀਬ ਸਾਂ । ਮੈਂ ਅਜੇ ਕੁੱਝ ਕਮਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਜੰਜ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਦੇਗਾਂ ਪਕਾਈਆਂ ਸਨ । ਜੰਜ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਧਾਣੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਰੋਟੀ ਖੁਆਈ । ਜਦ ਭੈਣ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਲੋਕ ਤੇ ਅੰਗ ਸਾਕ ਜਿਹੜੇ ਆਏ ਸਨ, ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਮਾਮਾ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਖਦਾ, "ਖੈਰ ਮੁਬਾਰਕ, ਬੜਾ ਖੁਸ਼ ਆਂ। ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪ ਈ ਆਂ।"
ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ ਕਿ, "ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪ ਈ ਆਂ' ਕੀ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਮਾਮਾ ਜੁ ਏ । ਦੋਵੇਂ ਘਰ ਇਹਦੇ ਈ ਹੋਏ, ਪਰ ਮਾਮਾ ਜਦ ਹਰ ਇੱਕ
