ਸੋਚਦਾ। ਜਿਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਮਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਏ। ਆਖ਼ਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਹੈ ਕੀ? ਮੁੜ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਈ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਉਂਜ ਈ ਆ ਖਲੋਤਾ ਸੀ । ਏਸੇ ਸਵਾਲ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਈ ਖੂਹ ਪੁੱਟੇ ਸਨ । ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਪੜ੍ਹ ਲਈਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ। 'ਫੇਰ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉੱਥੇ ਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਆਸ ਸੀ । ਏਥੋਂ ਈ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ " ਤੂੰ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ, ਮਜਮੂਨ ਲਿਖ, ਨਾਵਲ ਲਿਖ", ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਹੀ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸਵਾਦ ਆਂਵਦਾ ਸੀ । ਇਹ ਹੀ ਰਾਹ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲਈ।

ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹਦਾ ਸਾਂ ਮੈਂ। ਹੁਜਰੇ ਵਾਲਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਦਾ ਬੜਾ ਸ਼ੁਕੀਨ ਜਾਪਦਾ ਸੀ । ਉਸੇ ਸੱਚ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਈ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕੁੱਝ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਜ਼ਰ ਆਵਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਲੱਗੀ ਸੀ । ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨ ਚਿੰਬੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਹਾਲ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ। ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨ ਚੰਬੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਹਾਲ ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦੱਸਿਆ। ਰੋਇਆ ਉਹ ਵੀ ਸੀ। ਰੋਇਆ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ।

ਹੁਜਰੇ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਜਿੰਨ ਚਿੰਬੜੇ ਸਨ । ਪੀਰਾਂ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਉਹ ਕੁੱਝ ਈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ । ਭੈਣ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਈ ਨਾਂ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਹਨੇ ਵੇਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਆਖ਼ਰ ਭੈਣ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਮਾਮੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ (ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਆਪੇ ਈ ਵਾਲਾ)।

ਮਾਮੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖਬੀਸ ਸੀ । ਭੈਣ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਕੁੱਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਝਗੜਾ ਉਹ ਈ ਕਿ ਦਾਜ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ ਗਰੀਬ ਮਾਂ ਪਿਉ। ਆਖ਼ਰ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਕੇ ਭੈਣ ਮਰ ਗਈ। ਫੇਰ ਉਹਦਾ ਬਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਦਿਨ ਜਿਉਂਦਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਬਹੁਤ ਰੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਡੁਸਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ । ਹੁਜਰੇ ਵਾਲਾ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ। ਬੋਲੇ, "ਬਹੁਤ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਆਇਆ ਏਂ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰੀਆ ! ਤੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਅਸਾਨੂੰ..." ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਹਿਜਾ ਗਿਲੇ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਮੇਰੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਜਾ ਕੇ ਨਸੀਰੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ, "ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਜਾਵਣ ਲਈ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਬੋਲੇ, "ਉਹ ਉੱਥੇ ਮਸੀਤੇ ਨਹੀਂ, ਉਹਦੇ ਘਰ ਜਾ ।"

"ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸਤਾਦ ਜੀ!”

"ਮੈਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਹੋਇਆ ਏ। ਮੋਹਣੀ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਕਵਾਰਟਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ।” ਉਹਨਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਘਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੇ ਰੰਗ ਰੂਪ ਵੀ ਦੱਸਿਆ।

ਮੈਂ ਨਸੀਰੇ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਵਾਹ ਕਿੰਨੀ ਮਾਲੂਮਾਤ ਰੱਖਦੇ ਨੇ। ਨਸੀਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਖੂਬੀ ਜਾਪਦੀ ਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੈੜਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਜਦ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਮਿਲਿਆ ਏ, ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਬੀਅਤ