ਏ। ਜੇ ਅੰਦਰਲਾ ਬੁਝਦਾ ਜਾਂਦਾ ਏ ਤੇ ਫੇਰ ਇਹ ਕੀ ਏ ? ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ। ਜਦ ਚੌਧਰੀ ਜ਼ਹੂਰ ਅਲੀ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਏ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਵੱਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਲਈ ਕੁੱਝ ਬੁਨਿਆਦ ਕਾਇਮ ਹੋਵੇ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦਰਵੇਸ਼ ਆਖਿਆ ਸੀ, “ਸਾਂਝ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਅਵਾਮ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿੱਚ ਅਵਾਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਖ਼ਾਸ ਈ ਖ਼ਾਸ ਏ।”

ਕਿੰਨੀ ਖਰੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਲ਼ੇ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ। ਜ਼ਹੂਰ ਅਲੀ ਚੌਧਰੀ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਏਸ ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਛੈਲ ਕੁੜੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸਾਂ।

ਮੈਂ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਕਾੜੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਸੀ। ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੀ । ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ । ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਦੇ ਮੁਖਾਲਫਾਂ ਗੱਲ ਧੁਮਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਾਵਣ ਲਈ ਲਹੌਰੋਂ ਗੁੰਡੇ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ । ਪੁਲਸ ਅੱਗੇ ਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਤੀਕਰ ਜਾਵਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਗੁੰਡਾ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਤੇ ਪੁੱਛ ਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹੁਜਰੇ ਵਾਲਾ ਦਰਵੇਸ਼ ਵੀ ਗਿਆ । ਜੁੱਸਾ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਤਹਿਮਦ, ਕੁਰਤਾ ਤੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚਾਦਰ। ਪੁਲਸ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਇਹ ਈ ਗੁੰਡਾ ਏ। ਫੜ ਕੇ ਡੀ. ਸੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਮਲੂਮ ਹੋਵਣ ਉੱਤੇ ਡੀ.ਸੀ. ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਤਾਂ ਦਰਵੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਈ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੜੀ ਜੁਰਅਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕੁੜੀ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਮੇਰੇ ਜਿਹਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਨਿੱਕਲ ਰਹੇ।

ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਏਸ ਸਟੇਜ ਦੇ ਸਕੰਦਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬੋਰੇ ਵਾਲ਼ਾ ਦੇ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਈ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨੂੰ ਤੇ ਉਹਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਖੂਬ ਸੁਣਾਈਆਂ ਸਨ । ਐਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਪੜ੍ਹੇ ਕਿ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਬਾਨ ਬੰਦੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਦਰਵੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਉੱਥੇ ਈ ਇਹਤਜਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਈ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।

ਮੈਂ ਇੰਜ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੰਜ ਈ ਸੋਚਦਾ ਆਇਆ। ਨਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਘਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਆ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਨਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਘਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਉਸਤਾਦ ਜੀ।”

"ਤੈਨੂੰ ਕੀਹਨੇ ਦੱਸਿਆ ਏ ?"

“ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਮਿਲੀ ਸੀ", ਮੈਂ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਲਬ ਵਾਂਗਰ ਚਮਕ ਜਾਪੀ ਮੈਨੂੰ। ਉਹਨਾਂ ਝੱਟ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੇਹੋ ਜੇਹੀ ਸੀ ਨਸੀਰੇ ਦੀ ਮਾਂ ?”

“ਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ।" ਨਸੀਰੇ ਦੀ ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮੇਰੇ ਲਈ