ਆਵਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ।

ਏਧਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਹਾਂਡੀ ਪੱਕ ਰਹੀ ਸੀ । ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਛੈਲ ਕੁੜੀ ਵੀ ਹਾਂਡੀ ਪਕਾਵਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪੁਆ ਰਹੀ ਸੀ । ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖੁਆਜਾ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਸਨ। ਭੱਤੇ ਵੇਲਾ ਖਾਵਣ ਮਗਰੋਂ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਤੇ ਖੁਆਜਾ ਬੈਠੇ ਰਹੇ । ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਬੁੱਢੇ ਬਿਸ਼ਨਈਆਂ ਨੂੰ ਕਿੰਜ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ ਓ ਜਦ ਕਿ ਬੁੱਢਾ ਬਿਸ਼ਨੀ ਲੁਟੀਜ ਕੇ ਵੀ ਰਾਜ਼ੀ ਰਹਿੰਦਾ ਏ । ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦੇ ਓ।”

ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇੰਜ ਦਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਕੋਈ ਝਿਜਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ, ਕੋਈ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੁੜੀ ਕੋਠੇ ਦੀ ਏ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁੜੀ ਈ ਸੀ । ਹੁਜਰੇ ਵਾਲਾ ਆਪ ਬਿਸ਼ਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਸ ਕੁੜੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਮ ਯਾ ਝਿਜਕ ਦੇ ਆਖਿਆ, “ਬੁੱਢੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਤੇ ਅਸਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਸਗੋਂ ਬੁੱਢਾ ਗਾਹਕ ਈ ਸਾਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਅਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਉਡੀਕ ਈ ਬੁੱਢੇ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ।"

"ਕਿਵੇਂ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਓ ਬੁੱਢੇ ਬਿਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ?"

"ਪੈਸੇ ਵਾਲਾ ਬੁੱਢਾ ਔਲਾਦ ਕੋਲੋਂ ਅੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਉੱਥੇ ਉਹਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਸਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਹੁਸਨ, ਹੁਨਰ ਤੇ ਆਜਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾ ਦੇਨੇ ਆਂ ਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਜਵਾਨ ਏਂ । ਸਗੋਂ ਜਵਾਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤਾ ਚੰਗਾ ਲਗਨਾ ਏਂ ।"

“ਪਰ ਸਾਰੇ ਬੁੱਢੇ ਤਾਂ ਘਰੋਂ ਅੱਕੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।” ਉਸਤਾਦ ਜੀ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਨਹੀਂ ਜੀ, ਅਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵਣ ਵਾਲ਼ਾ ਬੁੱਢਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਅੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਨੂੰਹਾਂ, ਧੀਆਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਅਸਾਂ ਲੋਕ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲਿਫ ਲਿਫ ਜਾਨੇ ਆਂ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਬੁੱਢੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਅਸਾਂ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜਾਲ ਪਾ ਲੈਨੇਂ ਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਵਿਛ ਵਿਛ ਜਾਨੇ ਆਂ । ਮਰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵਣ ਦਿੰਦੇ। ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਮੂੰਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਲਾਂਵਦਾ, ਅਸਾਂ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਲਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਲੁੱਟ ਲੈਨੇਂ ਆਂ।" ਕੁੜੀ ਰਵਾਨੀ ਨਾਲ ਹੱਸ ਰਹੀ ਸੀ। "ਬੁੱਢੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਲਾਇਆਂ ਕਰਾਹਤ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਪਰ ਪੈਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਜਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦੀ ਏ।"

"ਤੁਸਾਂ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਗਾਹਕ ਲਈ ਕੀ ਵਰਤਾ ਏ?” ਇਹ ਅਗਲਾ ਸਵਾਲ ਸੀ।

"ਜਵਾਨ ਗਾਹਕ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਜਲਦਬਾਜ਼ ਤੇ ਝੂਠੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਪੈਸੇ ਤਾਂ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਨੇ ਪਰ ਟਿਕ ਕੇ ਗਾਹਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ।"

"ਪਰ ਕਿੰਜ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦੇ ਓ।"