ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਮੈਥੋਂ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਮੌਲਵੀ ਤੇ ਮੌਲਵੀ ਦੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾਂ । ਫੇਰ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪੇ ਈ ਵਾਧਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।

ਰੋਂਦੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਮਿੱਲਾਂ ਤੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਰੋਂਦੂ ਦੀ ਹਿਮਾਇਤ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਰੋਂਦੂ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾਂ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸੀ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ। ਫੇਰ ਵੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ । ਰੋਂਦੂ ਕਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਖਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਏਤਬਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

ਰੋਂਦੂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਜ਼ਰਿਆਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਭੈੜਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰੋਂਦੂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁਹਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਰੋਂਦੂ ਕੋਲ ਨਵੀਂ ਕਾਰ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਨਵੀਂ ਤੋਂ ਨਵੀਂ ਵਹੁਟੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਕਾਮਰੇਡ ਬਣਿਆਂ ਫਿਰਨਾ ਏਂ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ?"

"ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੁੱਝ ਨੂੰ ਤੇ ਮੈਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹਨਾਂ।"

“ਬਾਲਪੁਣੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੀਕਰ ਤੇਰੀ ਖੋਪੜੀ ਵਿੱਚ ਅਕਲ ਨਹੀਂ ਆਈ ਗੋਗੀ! ਇਹ ਨਹੀਉਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ।" ਰੋਂਦੂ ਚਾਹ ਪੀਂਦਿਆਂ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਮੁੱਕਾ ਮਾਰ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰੁਲ ਕੇ ਮਰ ਜਾਸੋਂ ਗੋਗੀ! ਆ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆ ਜਾ। ਤੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ।"

"ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਵਾਣੀ ਰੋਂਦੂ!"

"ਜੇ ਇੰਜ ਦਾ ਈ ਤੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਰਿਹਾ ਤੇ ਖੌਰੇ ਤੈਨੂੰ ਕਬਰ ਵੀ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਾ ।" ਰੋਂਦੂ ਹੱਸ ਕੇ ਮਖੌਲ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ।

"ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਨਹੀਂ, ਕਬਰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਮਿਲ਼ੇ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਲਾਹਨਤ ਲੈ ਕੇ ਜੱਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ।"

ਰੋਂਦੂ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੱਸਿਆ । " ਲਾਹਨਤ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਪੈਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਮੋਇਆਂ ਤੇ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੋਸੀ।"

ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰੋਂਦੂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਤੇ ਉੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ । ਪਰ ਰੋਂਦੂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਵੇਖ ਵੇਖ ਹੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਰੋਂਦੂ ਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈਸੀਅਤ ਬਣ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਥਾਣੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਸਫਾਰਸ਼ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਵੀ ਖੌਰੇ ਕਿੰਜ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹੁਜਰੇ ਵਾਲੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਵੀ ਢਿੱਲੀ ਮੱਠੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਗੁਰਦੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸ਼ੂਗਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਮਿਉਂਸਪਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਿਆ ਸਾਂ।

ਮੈਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਈ ਇਕੱਲੇ ਹੋਵਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਆ ਚਿੰਬੜਿਆ ਸੀ।