ਆਂਵਦੇ।
ਰਾਹਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਿਰਸ ਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ । ਚੁੱਪ ਸੀ ਕਿ ਫਸਲ ਤਾਂ ਮੈਂ ਈ ਲੈ ਆਵਣੀ ਏ, ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਬਾਦ ਵੀ ਮੇਰੀਆਂ ਹੀ ਹੋਣੀਆਂ ਨੇ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਦਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਕਾਕੂ ਕੂੰਜਾ ਬੜਾ ਚੁਗਲਖੋਰ ਸੀ । ਰਾਹਕਾਂ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਨਿੱਕੀ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਕੋਲੋਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫੇਰ ਚਾਚੇ ਲੰਡੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾਂ ਟੁਰ ਪਈ ਸੀ । ਹੋਸ਼ਾਂ ਨੱਸ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਬਾਲਾਂ ਕੋਲ ਅੱਪੜ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਉਹਦੀ ਜੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਚਾਚਾ ਲੰਡੂ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗਰ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰੇ ਤੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਹੱਥੀਂ ਪਏ।
ਲੰਡੂ ਨਾਲ ਜੋ ਹੋਣੀ ਸੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਲੰਡੂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਗ਼ਸ਼ ਪੈਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ ਰੋਵਣ ਨਾਲ ਮਾਈ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ । ਹੁਣ ਉਹਦੇ ਵੈਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵਰਲਾਪ ਸੀ : "ਵੇ ਲੋਕੋ ਮੈਂ ਲੁੱਟੀ ਗਈ ਆਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਸੂਮ ਧੀ ਵਿਚਾਰੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ। ਵੇ ਲੰਡੂ ਤੇਰੇ ਲਾਏ ਫੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮਰਨ ਜੋਗੀ ਨਾ ਜੀਵਣ ਜੋਗੀ ਆਂ।"
ਚਾਚੇ ਲੰਡੂ ਦੇ ਘਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਕੁੱਝ ਤਾਂ ਤਸੱਲੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚਾਚੇ ਲੰਡੂ ਤੇ ਉਹਦੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਆਂਵਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਫਸੋਸ ਨਾਲ ਡੋਬ ਪੈਂਦੇ ਸਨ।
ਚਾਚੇ ਲੰਡੂ ਅਜਿਹੀ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਲਾਈ, ਇੱਕਾ ਮੰਜੀ ਨਾਲ ਮੰਜੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਧਰ ਵੇਖਦਾ ਬੱਸ ਉੱਧਰ ਈ ਤਾੜੀ ਲਾਈ ਰੱਖਦਾ। ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਸ ਖਾਧਾ ਪੀਤਾ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੱਸ ਐਵੇਂ ਰੋਟੀ ਟੁੱਕਰ ਨੂੰ ਚਖ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
ਫਾਕੇ ਤੇ ਸਦਮੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਉਹਦੀ ਸਿਹਤ ਡਿੱਗ ਪਈ ਸੀ । ਜੁੱਸੇ ਉੱਤੇ ਮਾਸ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ । ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹੱਡੀਆਂ ਨਿੱਕਲੇ ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਬੱਗੀਆਂ ਬੱਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਚਾਚੇ ਲੰਡੂ ਕੋਲੋਂ ਖੌਫ਼ ਆਂਵਦਾ ਸੀ।
ਸਾਰਾ ਘਰ ਈ ਭਾਵੇਂ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੋਇਆ ਮੋਇਆ ਤੇ ਅਪਸਰਦਾ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਲੰਡੂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋਵਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਲੰਡੂ ਮੋਇਆ ਕਿ ਮੋਇਆ। ਘੜੀ ਏ ਯਾ ਪਲ ਏ, ਬੱਸ ਕਹਾਣੀ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਏ। ਲੰਡੂ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁੱਲ ਕੇ ਲੰਡੂ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾਲ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੰਜੀ ਦੇ ਪਾਵੇ ਨਾਲ ਈ ਲੱਗੀ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਵਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮਿੰਨਤਾਂ ਤਰਲਿਆਂ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਜੋੜ ਕੇ ਲੰਡ ਨੂੰ ਆਖਦੀ, "ਪੁੱਤਰ ਹੁਣ ਤੇ ਉਹਦਾ ਖਿਆਲ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਘਰ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਈ ਦੁੱਖਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਏ।"
