ਅਧਿਆਇ - 5
ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ
ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਬੜੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੋਜਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਖੋਜ ਕਰਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਖੋਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਗਲਬਾਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸਦਾ ਅਰਥ ਕੀ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਮਤਲਬ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ), ਉਹ ਵੀ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
“ ਧੋਖਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸੇ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਪ੍ਰਤੀਤ' ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ?”
ਦੂਸਰੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਸੀਂ ਅਚੇਤ ਹੀ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਧੋਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਈਏ ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਹ ਅਰਥ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਠੀਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿਚ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਧੋਖਾ’ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਪ੍ਰਤੀਤ' ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।
