ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕਿਉਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

• ਪਸੰਦਗੀ- ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹੈ? (ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਾਂ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੇ)
• ਝੂਠ- ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ/ਰਹੀ ਹੈ?

ਧੋਖੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮਾਜਕ ਝੂਠ (ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਸੁਆਲ ਦਾ ਜੁਆਬ-“ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬਹੁਤੀ ਮੋਟੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ? ਜਾਂ "ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਗਾਣ ਵਿਚ ਕੈਸੀ ਹੈ?)। ਜਾਂ ਫਿਰ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸੌਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋ ਰਹੀ ਗਲਬਾਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ ਨੂੰ ਮੌਨਿਕਾ ਲੇਵਿੰਸਕੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਜੁਆਬਾਂ ਤੱਕ। ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਛਾਣ ਬੀਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਮਾਹਰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਐਸੀ ਇਕ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕੀਏ ਕਿ "ਆਹਾ! ਝੂਠ ਫੜ ਲਿਆ!”

ਹਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਤਸੱਲੀ ਵਾਲੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਝੂਠ ਜਿਹੜੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ (ਜਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ), ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਝੂਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਣ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਰੋਟੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋਟਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਖਾਣਾ ਸੀ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਰਸੋਈ ਵਿਚ, ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ, ਹੋਟਲ ਦਾ ਪੈਕਿੰਗ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਦੇਖ ਲਿਆ ਸੀ !) । ਪਰ ਇਹ 'ਝੂਠ' ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੋ ਰਾਇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਐਸੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ।

ਫਿਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਐਸਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸੀ ਗੱਲ ਦਸ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਜਾਣਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮਨਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਠੇਕੇਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਬਟਨ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਬਜ਼ਿੱਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨੀਲੇ ਬਟਨ ਲਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹੈ।

ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਸਮੂਹ' ਵਾਲੇ ਵਿਉਹਾਰ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ