ਗੱਲ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਝੂਠ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਭੁਲੇਖੇ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਸਦੇ ਵਿਉਹਾਰ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਐਸੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਪਏਗਾ ਕਿ ਐਸਾ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੋ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਹ ਕਹੇ ਕਿ ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੱਧਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਕਈ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨੀ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ 'ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ' ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਉਹੀ ਗੱਲ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਲਿਆਈਏ ਜਿਹੜੀ ਅਸੀਂ ਸਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਾਜ ਦਾ ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ ਹੀ ਵਿਗੜ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਗੱਲ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ (ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ)। ਜੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ‘ਟੁੱਟ’ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਟੁਟਿਆ ਯਕੀਨ ਫਿਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਬਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿਆਣੀ ਗੱਲ

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਇਹ ਕਹੇ ਕਿ ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੱਧਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਕਈ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰਨੀ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। (ਬਸ ਇੰਨਾ ਵਾਦਾ ਲੈ ਲੈਣਾ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਗਾ)

ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਮੁਸ਼ਕਲ?

ਆਮ ਰਾਇ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਝੂਠ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਕਾਫੀ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ-ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ, ਮਾਂ- ਬਾਪ ਤੇ, ਪੁਲੀਸ ਤੇ, ਜੱਜਾਂ ਤੇ, ਸਿਆਸਦਾਨਾਂ ਤੇ—ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਕਸਰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਆਪ ਬੜੇ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਐਕਮੈਨ ਵਲੋਂ ਐਸੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਘੋਖ ਕੇ ਝੂਠ ਪਕੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਨਤੀਜੇ ਅੱਧੋ-ਅੱਧ ਹੀ ਰਹੇ—ਭਾਵ ਸੌ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਹ ਫੜੇ ਗਏ, ਪੰਜਾਹ ਨਹੀ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਇਕ ਖਾਸ ਹਰਕਤ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਇਹੀ ਗੱਲ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਦਸ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ